A po ringjallet teoria e Huntingtonit? Diplomacia botërore dhe sfida e qytetërimeve në vitin 2026

Përplasjet e sotme globale në vitin 2026 nuk mund të shpjegohen thjesht përmes lentes së “përplasjes së qytetërimeve”, ndonëse teza e njohur e Samuel Huntingtonit vazhdon të mbetet në qendër të debateve diplomatike. Edhe pse tensionet gjeopolitike shpesh vishen me retorikë fetare apo kulturore, rrënja e konflikteve aktuale vazhdon të ushqehet nga rivalitetet klasike strategjike, mbrojtja e sovranitetit shtetëror dhe garat tradicionale për pushtet politik. Çfarë parashikonte Samuel Huntington në librin e tij “Përplasja e qytetërimeve”? Në veprën e tij, Huntingtoni argumentonte se pas përfundimit të Luftës së Ftohtë, fërkimet ndërkombëtare nuk do të udhëhiqeshin më nga ideologjitë apo ekonomia, por nga përkatësitë kulturore dhe besimet fetare. Ai e ndau globulën në blloqe madhore kulturore – si ai Perëndimor, Islamik, Kinez, Ortodoks etj. – duke paralajmëruar se vatrat e nxehta të ardhshme do të ndizeshin pikërisht përgjatë kufijve ndarës të këtyre botërave. Realietet gjeopolitike të vitit 2026 Një vështrim i hollësishëm mbi krizat kryesore që po dominojnë skenën ndërkombëtare në vitin 2026 dëshmon se konceptet e Huntingtonit ndeshin në kufizime të dukshme. Ndonëse disa analistë përpiqen t'i japin ngjyrime civilizuese përplasjeve mes Perëndimit dhe botës sllavo-ortodokse, në thelb bëhet fjalë për një betejë territoriale, imperialiste dhe gjeostrategjike kundër zgjerimit të strukturave të sigurisë, siç është NATO. Për më tepër, lëkundjet e brendshme dhe trajektorja e politikës amerikane dëshmojnë se interesat kombëtare sovrane mbizotërojnë çdo lloj “solidariteti civilizues”. Përplasja trekëndore ShBA-Izrael-Iran në vitin 2026 ofron njëkohësisht një shembull klasik të tezës së Huntingtonit, por edhe dëshmon kufijtë e saj përballë parimeve të Realpolitikës. Si do ta vlerësonte Huntingtoni këtë trekëndësh konflikti? Për teoricienin e njohur, kjo nuk do të shihej si një mosmarrëveshje e rëndomtë politike, por si një dëshmi e papajtueshmërisë rrënjësore mes tri blloqeve të veçanta kulturore: Shtetet e Bashkuara – bërthama e qytetërimit perëndimor, e udhëhequr nga demokracia, vlerat liberale dhe sistemi kapitalist. Izraeli – një shtet që përfaqëson qytetërimin hebraik, i lidhur ngushtësisht nga pikëpamja historike dhe strategjike me botën perëndimore. Irani – një republikë teokratike në zemër të qytetërimit islamik (në rrymën shiite), e cila e hedh poshtë modelin dhe parimet perëndimore, duke i cilësuar ato si shprehje të imperializmit. Huntingtoni do të këmbëngulte se armiqësia iraniane ndaj Uashingtonit dhe Tel Avivit buron nga një kundërshtim i thellë ndaj hegjemonisë kulturore të Perëndimit në Lindjen e Mesme. Doktrina “Perëndimi dhe të tjerët” Partneriteti i palëkundur mes Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit përballë Iranit pasqyron saktësisht atë që Huntingtoni e pagëzoi si “sindroma e vendit vëllazëror”. Kur përballen me kriza, kombet që ndajnë të njëjtën rrënjë kulturore priren të bëhen mbështetëse të njëra-tjetrës. Në krahun tjetër, qasja e Iranit vërteton një tjetër parashikim të autorit: kërkimin e aleancave me qytetërime të tjera jo-perëndimore. Deri në vitin 2026, Teherani arrin të ruajë peshën e tij gjeopolitike përmes bashkëpunimeve të ngushta strategjike, ushtarake dhe ekonomike me Kinën (qytetërimi kinez) dhe Rusinë (qytetërimi ortodoks), çka për Huntingtonin përbërësi i një fronti të përbashkët antiperëndimor. Në të njëjtën kohë, tensionet rreth Tajvanit dhe gara për epërsi teknologjike mbeten dëshmi e një përleshjeje klasike mes superfuqive për supremacie globale, e jo një revoltë kulturore kundër vlerave perëndimore. Përplasjet brenda të njëjtit qytetërim Huntingtoni kishte parashikuar ngritjen e blloqeve të unifikuara, megjithatë dinamikat aktuale tregojnë se ndarjet më të ashpra shpesh ndodhin pikërisht në gjirin e të njëjtit qytetërim.