Trashëgimia e përjetshme e Shën Jeronimit: Mendi ilir që lidhi gjuhët dhe shekujt

Shën Jeronimi, një nga figurat më të ndritura me origjinë nga trevat ilire dhe një prej mendjeve më të shquara të Kishës universale, vazhdon të dëshmojë fuqinë e Fjalës Hyjnore që sfidon kufijtë e kohës, gjuhëve dhe kombeve. Nëpërmjet dijes, përkushtimit dhe jetës së tij, ai e bëri Shkrimin e Shenjtë më të prekshëm për çdo besimtar që aspiron të dëgjojë mesazhin e Zotit. Kisha Katolike, në këtë ditë kushtuar Shën Jeronimit, fton besimtarët të pëulen para veprës së një prej kolosëve të krishterimit të hershëm – meshtar, dijetar, murg dhe Doktor i Kishës – i cili i fali jetën studimit, përkthimit dhe shpjegimit të teksteve të shenjta. Kjo datë nuk përbën thjesht një kujtim liturgjik, por një mundësi të vyer për të medituar mbi rëndësinë që Fjala e Hyjit mbart në përditshmërinë tonë familjare dhe shpirtërore. Në qasjen e tij, Shën Jeronimi nuk ishte thjesht një poliglot apo njohës i gjuhëve të lashta. Ai mishëroi vizionin e ndërtimit të një ure të qëndrueshme midis tekstit biblik dhe komunitetit të besimtarëve. Për të, puna e përkthimit nuk përfaqësonte një ushtrim të thjeshtë filologjik apo një shfaqje erudicioni, por një shërbim të përulur ndaj Kishës, me qëllim që çdo njeri ta perceptonte Fjalën e Hyjit në gjuhën e tij amtare. Në këtë prizmë, jeta e tij ndriçohet nga mesazhi i Ungjillit sipas Gjonit se “Fjala u bë njeri” (Gjn 1,14). Ashtu si hyjnorja mori trajtë njerëzore në histori, edhe Fjala e shkruar duhet të ngulitet në kulturën dhe realitetin e çdo populli, duke e shndërruar përkthimin biblik në një mishërim të vërtetë kulturor të mesazhit të qiellit. I lindur rreth viteve 345–347 në Stridon, në zonën kufitare mes Dalmacisë dhe Panonisë brenda Ilirikut romak, rrënjët e tij ilire mbeten një burim krenarie edhe për banorët e hapësirave tona të lashta. Megjithatë, figura e Jeronimit i takon horizontit të gjerë të botës romake dhe, mbi të gjitha, trashëgimisë universale të Kishës. Gjatë studimeve në Romë, ai fitoi një formim të thellë në gramatikë, retorikë dhe letërsi, duke zotëruar latinishten e greqishten, ndërsa më vonë, përmes një discipline të hekurt, përvetësoi edhe hebraishten. Këtë arsenal të jashtëzakonshëm gjuhësor ai nuk e mbajti për vete, por e vuri në shërbim të drejtpërdrejtë të ekzegjezës biblike dhe edukimit shpirtëror të popullit. Rrjedha e historisë mori një kthesë kyçe në vitin 382, kur Papa Damasi I i ngarkoi atij misionin e vështirë të rishikimit të përkthimeve latine të Biblës. Në atë periudhë, qarkullonin versione të ndryshme të njohura si Vetus Latina, të cilat shkaktonin paqartësi në liturgji, predikim dhe doktrinë për shkak të divergjencave mes tyre. Fillimisht, Jeronimi ndërmori rishikimin e Ungjijve duke i ballafaquar me origjinalet greke. Më vonë, pas vendosjes në Betlehem në vitin 386, ai iu përvesh punës titanike të përkthimit dhe komentimit të Shkrimit. Për Besëlidhjen e Vjetër, ai shkoi direkt tek teksti hebraik, duke e kryqëzuar atë me traditat greke dhe latine të mëparshme. Kjo përpjekje dekadash solli në jetë veprën e njohur si Vulgata. Ndonëse ajo nuk u ndërtua brenda natës dhe përfshinte elemente të traditave të mëhershme krahas kontributit të tij personal, puna e Jeronimit mbetet shtylla kurrizore e saj. Gjithsesi, madhështia e këtij dijetari nuk buron vetëm nga zotërimi i tri gjuhëve biblike, por nga ndërgjegjja e tij e thellë për peshën dhe përgjegjësinë e madhe që mbart misioni i përkthyesit.