Gjashtë vjet nga sprova e Hagës: Rrugëtimi i krerëve të UÇK-së nga arrestimi te vendimi i shkallës së parë

Kalimi i gjashtë viteve nga ditët e 4 dhe 5 nëntorit të vitit 2020 shënon një prej periudhave më komplekse për historinë e re të Kosovës. Ish-udhëheqësit kryesorë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës – Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi – u transferuan drejt qendrës së paraburgimit në Hagë, për t'u përballur me akuza që përfshijnë krime të pretenduara lufte dhe kundër njerëzimit. Rruga drejt nisjes së shqyrtimit gjyqësor kërkoi pothuajse tre vjet përgatitje. Procesi gjyqësor filloi zyrtarisht në prill të vitit 2023, duke përfshirë 235 seanca gjyqësore dhe dëgjimin e 274 dëshmitarëve. Gjatë tërë kësaj kohe, vëmendja e opinionit publik në Kosovë mbeti e përqendruar maksimalisht te kjo përballje juridike, për shkak se në bankën e të akuzuarve gjendeshin figurat me rol kyç në drejtimin e luftës çlirimtare. Ndërkohë, ecuria e procesit në Dhomat e Specializuara u shoqërua me kritika të vazhdueshme sa i përket paanshmërisë dhe standardeve procedurale. Shqetësimet rreth përdorimit selektiv të drejtësisë, pranimit të provave të marra nga organet serbe dhe mospërfshirjes së dëshmive shfajësuese u konfirmuan edhe nga vëzhgues ndërhyrës. Në maj të këtij viti, Komiteti për të Drejtat e Njeriut i Odës së Avokatëve të Anglisë dhe Uellsit publikoi një shqyrtim të pavarur me kërkesë të Avokatit të Popullit. Ky raport nxori në pah shkelje serioze, duke përfshirë mungesën e transparencës, çekuilibri mes palëve, qasjen e anshme të gjyqtarëve, takimet e fshehta me diplomatë dhe përdorimin e provave të paverifikuara. Kulmi i këtij procesi arriti më 16 shtator, kur trupi gjykues i kryesuar nga gjyqtari Charles Smith shqiptoi dënimet e shkallës së parë me formulimin "në emër të popullit të Kosovës". Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18 vjet, ndërsa Rexhep Selimi me 13 vjet, duke kapur një total prej 81 vjetësh heqje lirie. Ky vendim nxiti reagime të fuqishme qytetare në sheshet e Prishtinës, ku mijëra njerëz u mblodhën me parullën kundërshtuese "Jo në emrin tim". Në mbështetje të pretendimeve për një proces me rezultat të paracaktuar shërben edhe takimi i dhjetorit 2020, ku ish-kryeprokurori Jack Smith dhe kryetarja Ekaterina Trendafilova kishin deklaruar para diplomatëve të Bashkimit Evropian se krerët e UÇK-së do të dënoheshin me burgim të përjetshëm. Përkundër deklaratave të gjykatës se nuk po gjykohej struktura e UÇK-së, formulimi i vendimit mbi bazën e "ndërmarrjes së përbashkët kriminale" u përjetua gjerësisht si goditje ndaj vetë përpjekjes çlirimtare. Procesi gjyqësor ende nuk ka marrë formë të prerë dhe shpresat e opinionit publik mbeten të varura te vendimi i shkallës së dytë në Gjykatën e Apelit.