Gjashtë vjet nga fluturimi historik drejt Hagës: Kronika e një procesi gjyqësor që tronditi skenën politike dhe historinë e Kosovës

Sot bëhen saktësisht gjashtë vjet nga dita kur ish-krerët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Hashim Thaçi dhe Kadri Veseli, u arrestuan dhe u nisën me fluturim drejt Hagës. Më 16 shtator, Dhomat e Specializuara shpallën aktgjykimin e shkallës së parë, duke e dënuar Thaçin me 25 vjet burgim, Veselin me 18 vjet, ndërsa Jakup Krasniqi u dënua gjithashtu me 25 vjet dhe Rexhep Selimi me 13 vjet heqje lirie. Tani, vëmendja e opinionit publik dhe palëve është orientuar drejt datës 27 nëntor, e cila përkon me afatin e fundit kur mbrojtja dhe Prokuroria mund të njoftojnë zyrtarisht gjykatën mbi pjesët e vendimit që synojnë t'i kontestojnë. Kthehemi pas në kohë, më 5 nëntor 2020, kur Hashim Thaçi u paraqit para mediave në Prishtinë për të kumtuar dorëheqjen e tij nga posti i presidentit të vendit, pasi ishte njoftuar zyrtarisht për konfirmimin e aktakuzës ndaj tij. Gjatë po asaj dite, ai dhe ish-kryeparlamentari Kadri Veseli u ndaluan nga Zyra e Prokurorit të Specializuar dhe u transferuan menjëherë në paraburgimin në Hagë. Dokumenti i ngritur ndaj Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit kishte marrë dritën jeshile më 26 tetor 2020. Operacionet e ndalimit dhe transferimit të katër figurave kryesore u kryen gjatë datave 4 dhe 5 nëntor. Gjatë paraqitjeve të tyre të para para trupit gjykues, të gjithë ata deklaruan pafajësinë e lor për të gjitha pikat e ngritura. Procesi gjyqësor mori jetë zyrtarisht më 3 prill 2023, saktësisht dy vjet e pesë muaj pas arrestimit të tyre fillestar. Prokuroria kishte formuluar dhjetë pika akuzash, ku katër prej tyre i referoheshin krimeve të luftës dhe gjashtë të tjera krimeve kundër njerëzimit. Dosja gjyqësore përfshinte periudhën ngjarjesh nga marsi i vitit 1998 deri në shtator të vitit 1999, të shtrira në rajone të ndryshme të Kosovës, si dhe në Kukës e Cahan të Shqipërisë veriore. Pas një cikli të gjatë procedural, Prokuroria përmbylli dëshmitë e saj në prill të vitit 2025, ndërsa në korrik u paraqitën provat nga Mbrojtësi i Viktimave. Gjatë muajve shtator deri në dhjetor, ekipet mbrojtëse të Thaçit dhe Krasniqit ekspozuan mbrojtjet e tyre respektive, përpara se fjalët përfshyrëse të mbaheshin nga 9 deri më 18 shkurt 2026. Sipas të dhënave nga gjykata, trupi gjykues shqyrtoi dëshmi nga 273 dëshmitarë, qoftë në seanca të hapura apo përmes deklaratave me shkrim, duke pranuar gjithsej 5.467 dëshmi materiale. Në këtë proces morën pjesë aktive edhe 156 viktima të njohura si palë të dëmtuara. Në vendimin e shpallur më 16 shtator, trupi gjykues i shpalli të katërt të pandehurit fajtorë për katër vepra penale që lidhen me krimet e luftës: arrestim ose ndalim të paligjshëm, trajtim mizor, torturë dhe vrasje. Përveç dënimeve me burg të shqiptara – 25 vjet për Thaçin e Krasniqin, 18 për Veselin dhe 13 për Selimin – gjykata vendosi që secilit t'i llogaritet koha e kaluar deri më tani në paraburgim. Në përmbledhjen e aktgjykimit, instanca e drejtësisë theksoi se të akuzuarit mbanin përgjegjësi penale për ndalimin arbitrar të 385 personave, trajtimin mizor ndaj 49 të tjerëve, torturimin e 303 personave dhe vrasjen e 96 viktimave. Sipas gjyqtarëve, secili prej tyre kishte dhënë kontribut thelbësor në një ndërmarrje të përbashkët kriminale që kishte në shënjestër individë të konsideruar si kundërshtarë të synimeve politike dhe ushtarake të UÇK-së. Ndër grupet e vëna në shënjestër, gjykata përmendi shqiptarët e Kosovës të afërt me forca të tjera politike apo ushtarake, persona të dyshuar për bashkëpunim me strukturat serbe apo jugosllave, si dhe anëtarë të pakicave etnike, përfshirë serbë dhe romë. Megjithatë, në të njëjtin vendim, katër ish-krerët u liruan nga gjashtë pikat e akuzës për krime kundër njerëzimit. Trupi gjykues konstatoi se akuza nuk kishte arritur të provonte përtej çdo dyshimi të arsyeshëm ekzistencën e një sulmi të gjerë ose sistematik ndaj popullsisë civile, kusht kyç për këto vepra. Ata u shpallën të pafajshëm edhe për disa ngjarje specifike brenda akuzave për krime lufte. Pas vendimit të datës 29 shtator, Paneli i Apelit pranoi pjesërisht kërkesën e avokatëve për kohë shtesë, duke caktuar zyrtarisht 27 nëntorin si afatin e fundit për dorëzimin e njoftimeve të ankesave. Ky afat kohor zbatohet njësoj edhe për Zyrën e Prokurorit të Specializuar.