Raporti i BE-së: Shëndetësia kosovare në krizë, qytetarët paguajnë nga xhepi për mungesën e barnave

Sistemi shëndetësor në Kosovë po përballet me një paradoks të dukshëm: përderisa statistikat e sëmundjeve po monitorohen me sukses, pacientët vazhdojnë të përballen me mungesa kronike të barnave esenciale, një sistem digjital jo funksional dhe barrë të rëndë financiare. Raporti i Komisionit Evropian për vitin 2026 vë në pah hendekun e madh mes strategjive të hartuara në zyra dhe realitetit dëshpërues në institucionet spitalore. Në aspektin e planifikimit, institucionet kanë shënuar progres. Gjatë vitit 2025, themelimi i 49 qendrave të resurseve shëndetësore në kujdesin parësor është vlerësuar si një hap i rëndësishëm për menaxhimin e sëmundjeve si diabeti, hipertensioni dhe astma. Po ashtu, harmonizimi i mbikëqyrjes për 82 sëmundje ngjitëse, në përputhje me standardet e Qendrës Evropiane për Parandalimin dhe Kontrollin e Sëmundjeve (ECDC), si dhe miratimi i Planit të Veprimit kundër Rezistencës Antimikrobike, janë vlerësuar pozitivisht nga Brukseli. Megjithatë, ky përparim po zbehet përballë rënies alarmante të shkallës së vaksinimit. Mbulimi me vaksinën MMR ka rënë nga 89% në 82%, ndërsa situata është edhe më kritike te komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian, ku shkalla e imunizimit nuk e kalon pragun e 40%. Për më tepër, jetëgjatësia në vend mbetet nën mesataren e Bashkimit Evropian, pavarësisht përmirësimeve në mbijetesën e fëmijëve, sipas të dhënave të OKB-së për vitin 2026. Sfidat më të mëdha mbeten ato financiare. Ndonëse buxheti për shëndetësinë në vitin 2025 arriti shifrën e 358.8 milionë eurove, përkatësisht 3.9% e BPV-së, një pjesë e konsiderueshme e këtyre mjeteve kanë mbetur të pashpenzuara. Përkundër përditësimit të Listës Esenciale të Barnave, raporti konstaton se shumë medikamente jetike vazhdojnë të mungojnë nëpër rafte. Ky menaxhim i dobët dhe mungesa e blerjeve strategjike kanë detyruar qytetarët që 40% të shpenzimeve shëndetësore t'i mbulojnë vetë. Digjitalizimi i sistemit shëndetësor (eHealth) vazhdon të mbetet një tjetër pikë e dobët, pasi sistemi është i fragmentuar dhe i paplotë. Mungesa e të dhënave elektronike të pacientëve pamundëson përcjelljen e historikut mjekësor, duke e vështirësuar punën e mjekëve dhe monitorimin e performancës së sistemit. Sëmundjet kronike jongjitëse mbesin shkaktari kryesor i vdekjeve në vend. Ndonëse ekziston një regjistër për rastet e kancerit, programet e depistimit mungojnë. Edhe pse Ministria e Shëndetësisë ka miratuar Planin e Veprimit për Depistimin e Kancerit të Qafës së Mitrës, zbatimi i tij ende nuk ka nisur. Po ashtu, zbatimi i Ligjit për Kontrollin e Duhanit mbetet i mangët, duke lënë hapësirë për rreziqe të mëtejshme shëndetësore.