Alarmi i UNICEF-it në Kosovë: Trefishohet shifra e nxënësve që raportojnë tentativë vetëvrasjeje

Statistikat shqetësuese për mirëqenien mendore të të rinjve në Kosovë janë bërë publike nga zyrtarët e lartë të organizatës ndërkombëtare për fëmijë. Të dhënat tregojnë se përqindja e nxënësve të moshës 15 dhe 16 vjeç që kanë pohuar se kanë tentuar t'i japin fund jetës ka shënuar një rritje drastike nga 3.4% sa ishte në vitin 2011, duke arritur në 10% gjatë vitit 2024. Këto shifra u bënë të ditura nga udhëheqësja globale e UNICEF-it për shëndetin mendor, Dr. Zeinab Hijazi, gjatë një tryeze diskutimi të përqendruar te gjendja psikologjike e fëmijëve dhe të rinjve në Kosovë. Duke iu referuar gjetjeve të raportit specifik për vendin tonë, ajo vuri në dukje se Kosova po përballet me sfida të ngjashme me shtetet e tjera në glob, ndërkohë që rritja e rasteve të tentativave për vetëvrasje te kjo grupmoshë mbetet brenga kryesore. Sipas ekspertes së UNICEF-it, mbi 1 miliard njerëz në mbarë botën bashkëjetojnë me sfida të shëndetit mendor, ndërsa rreth 1 në 7 adoleshentë të grupmoshës 10 deri në 19 vjeç përjetojnë çrregullime të caktuara mendore. Duke folur për peshën e këtij problemi, Dr. Hijazi theksoi se akti i vetëvrasjes renditet si shkaku i tretë më i shpeshtë i vdekjeve në shkallë globale te personat e moshës 15 deri në 29 vjeç. “Pas këtyre shifrave qëndrojnë të rinj me miqësi, talente dhe plane për të ardhmen e tyre. Ka prindër që kërkojnë ndihmë dhe profesionistë që kujdesen shumë, por që mund të kenë shumë pak mundësi për të ofruar”, u shpreh ajo gjatë fjalës së saj. Përfaqësuesja e lartë e organizatës ndërkombëtare sugjeroi se gjendja mendore nuk duhet të matet vetëm përmes diagnozave mjekësore, pasi individët pa ndonjë diagnozë zyrtare mund të jenë duke kaluar gjithashtu momente të rënda emocionale. Ajo shtoi se një person me një gjendje të shëndetit mendor mund të gëzojë njëkohësisht mirëqenie dhe raporte të shëndosha, ndërsa një i ri pa diagnozë mund të vuajë brenda vetes, pavarësisht se vazhdon mësimet rregullisht dhe duket sikur po ia del në fazën e ndërtimit të identitetit dhe të ardhmes. Në vlerësimin e saj, sfidat psikologjike nuk burojnë vetëm nga faktorët personalë, por lidhen ngushtësisht me rrethanat sociale dhe ekonomike që rrethojnë jetën e përditshme të njerëzve. “Vuajtja psikologjike nuk vjen vetëm nga brenda një personi, por edhe nga kushtet në të cilat njerëzit rriten dhe jetojnë, përfshirë varfërinë, pabarazinë, dhunën, diskriminimin dhe mungesën e ndjenjës së përkatësisë dhe mundësive. Këta faktorë socialë ndikojnë drejtpërdrejt në themelet e mirëqenies në çdo shoqëri, ndërsa sot ndikimi i tyre shtohet edhe nga jeta digjitale, ndryshimet klimatike dhe krizat e njëpasnjëshme”, deklaroi ajo. Në përmbyllje të fjalës së saj, Dr. Hijazi bëri thirrje të prerë për intensifikimin e investimeve në sektorin e shërbimeve të shëndetit mendor dhe për grumbullimin e të dhënave që ndihmojnë në diktimin e hershëm të personave që kërkojnë ndihmë. Sipas saj, është thelbësore të analizohet jo vetëm numri i të rinjve që kanë nevojë për mbështetje, por edhe aksesi i tyre real te shërbimet cilësore dhe shkalla e efektivitetit të trajtimit.