Raporti i DASH: Kosova ruan pozitat në Nivelin 2, por identifikohen mangësi serioze në luftën kundër trafikimit

Departamenti Amerikan i Shtetit ka publikuar raportin e tij mbi trafikimin me qenie njerëzore, ku Kosova vazhdon të pozicionohet në Nivelin 2. Pavarësisht angazhimit institucional për të rritur buxhetin për mbrojtjen e viktimave dhe shifrave më të larta të dënimeve ndaj autorëve, dokumenti zyrtar nxjerr në pah sfida të theksuara, duke përfshirë vendimet gjyqësore nën kufirin minimal ligjor, mangësitë në zbulimin e fëmijëve që detyrohen të lypin, si dhe mungesën e skemave të qëndrueshme të ndihmës afatgjatë për të mbijetuarit. Sipas gjetjeve të analizuara, edhe pse administrata në Kosovë nuk i plotëson në total të gjitha parimet minimale për zhdukjen e kësaj dukurie, ajo po ndërmerr hapa domethënës për t'iu afruar atyre. Dokumenti vlerëson se ekziston një rritje e angazhimit të përgjithshëm krahasuar me vitet e kaluara, duke evidentuar si pika të forta shtimin e fondeve për mbështetjen e viktimave, masat parandaluese dhe numrin më të lartë të trafikantëve të dënuar. Megjithatë, autorët e raportit bëjnë me dije se ky hov institucional nuk është shoqëruar me rezultate paralele në çdo sektor, sidomos sa i takson zbatimit të ligjit dhe sigurimit të kujdesit të vazhdueshëm për personat e prekur. Gjatë vitit 2025, Policia e Kosovës ka trajtuar katër hetime zyrtare për raste të kësaj natyre, ndërsa në vitin 2024 kjo shifër ishte pesë. Në rrafshin e procedimeve penale, organet e drejtësisë ngritën aktakuza ndaj 34 individëve të dyshuar për përfshirje në trafikim, shifër kjo më e ulët në krahasim me 49 personat e akuzuar gjatë periudhës paraprake. Nga ana tjetër, gjykatat dhanë vendime fajësie për tre persona të përfshirë në shfrytëzim seksual, ndryshe nga viti 2024 kur u shënua vetëm një dënim i tillë. Vëmendje e veçantë i kushtohet faktit se vetëm dy nga tre të dënuarit morën dënime me burgim efektiv. Më konkretisht, njëri prej tyre u dënua me pesë vjet e gjashtë muaj heqje lirie dhe gjobë prej 3.000 eurosh, kurse i tjetri u dënua me tri vite burg. Personi i tretë përfitoi dënim me kusht për periudhën e një viti. Sipas vlerësimeve të DASH-it, praktika e dhënies së dënimeve nën minimumin e përcaktuar me ligj cenon efektivitetin e ndëshkueshmërisë dhe mund të përbëjë rrezik për sigurinë fizike të vetë viktimave. Raporti shton se një pjesë e prokurorëve dhe gjyqtarëve ende nuk posedojnë ekspertizën dhe përgatitjen e mjaftueshme për të menaxhuar situata që përfshijnë manipulim emocional dhe presion psikologjik nga ana e keqbërësve, çka mund të sjellë dënime të zbutura ose ndryshim të cilësimit ligjor të veprave. Një tjetër pikë kritike e ngritur në raport lidhet me qasjen e autoriteteve ndaj fenomeneve të fëmijëve që detyrohen nga familjarët e tyre të kërkojnë lëmoshë. Dokumenti thekson se strukturat policore shpesh i kanë trajtuar këto raste thjesht si neglizhencë apo keqtrajtim prindëror, duke shmangur kualifikimin e tyre si trafikim njerëzor. Mungesa e mekanizmave adekuatë për identifikimin e saktë të viktimave rrezikon që fëmijët e shfrytëzuar të ndëshkohen gabimisht për shkelje ligjore që kanë kryer si pasojë e drejtpërdrejtë e detyrimit nga trafikantët. Për këtë arsye, raporti bën thirrje urgjente për ngritjen e standardeve të identifikimit dhe mbrojtjen e garantuar të viktimave nga çdo lloj ndëshkimi i padrejtë.