Rrëfimi prekës i shqiptares në Austri: Si e harroi e moshuara për 7 vite, por e fali në gjuhën shqipe ditën e fundit

Për plot shtatë vite, Nora i është përkushtuar me kujdes të jashtëzakonshëm një gruaje të moshuar në qytetin e Innsbruck-ut, derisa sëmundja mizore e demencës ia fshiti ngadalë kujtesën dhe fytyrat më të dashura. Pas një incidenti me një rrëzim, i biri i së moshuarës e bëri përgjegjëse shqiptaren dhe mori vendimin ta sistemonte në një shtëpi kujdesi. Megjithatë, në momentin e lamtumirës, ndërsa Nora po largohej me çantën në dorë, ajo grua që nuk e njihte më shqiptoi papritur dy fjalë në gjuhën shqipe, një çast ky që sfidoj çdo parashikim mjekësor. “Quhem Nora, jam 43 vjeçe dhe vij nga Elbasani. Prej 12 vjetësh jetoj me familjen në Innsbruck të Austrisë”, nis rrëfimin e saj ajo. Kur kishte mbërritur në këtë vend, gjermanishtja e saj mjaftonte vetëm për nevojat elementare, për të blerë ushqime, për të pyetur për itinerarin e autobusit apo për të kërkuar falje se nuk po kuptonte. Edhe pse në Shqipëri kishte punuar si ndihmëse në një qendër shëndetësore, diploma e saj nuk u njoh menjëherë. Për të siguruar jetesën, ajo kishte nisur të pastronte zyra dhe banesa private. Më pas, me kalimin e kohës, kishte ndjekur kurse intensive të gjuhës gjermane dhe një trajnim të posaçëm për asistencën ndaj të moshuarve. Në atë kohë, Greta ishte 76 vjeçe dhe jetonte e vetme brenda një apartamenti antik me pamje piktoreske nga malet. Bashkëshorti i kishte ndërruar jetë, kurse i vetmi djalë, Martini, ishte i punësuar jashtë qytetit dhe vizitonte nënën kryesisht gjatë fundjavave. Në fashën e parë të kohës, Greta nuk shihte me sy të mirë praninë e një të panjohurish në banesën e saj. “Nuk kam nevojë për dado”, i ishte drejtuar ajo që në ditën e parë. Nora nuk ishte fyer aspak. Ajo ia kishte shpjeguar me qetësi se nuk kishte ardhur për t'i cenuar autonominë apo lirinë, por misioni i saj ishte thjesht ta mbështeste me ushqimin, marrjen e ilaçeve dhe detyrat e përditshme që po bëheshin gjithnjë e më të rënda për të. Megjithëse Greta e lejoi të qëndronte, gjatë javëve të para e vëzhgonte hap pas hapi nga një dhoma në tjetrën, duke numëruar madje edhe lugët pasi ajo lante enët apo duke kontrolluar sirtarët sapo largohej. Pas disa muajsh, marrëdhënia e tyre evoluoi në besim të ndërsjellë. Greta dikur kishte qenë mësuese muzike. Në dhomën e ndenjjes ajo ruante ende një piano të vjetër, por duart e saj kishin nisur të dridheshin dhe nuk mund të luante më si dikur. Megjithatë, çdo të enjte ajo ulej në pararojë të saj dhe provonte të ekzekutonte të njëjtën melodi. Edhe pse Nora nuk e njihte atë këngë, ajo qëndronte gjithmonë për ta dëgjuar me vëmendje. Një ditë, e moshuara e kishte pyetur nëse në Shqipëri ekzistonin këngë gjumi. Nora i kishte kënduar një ninullë që dikur ia kishte kënduar e ëma, duke përsëritur disa vargje pasi nuk i mbante mend plotësisht. Greta kishte buzëqeshur dhe i kishte kërkuar që t'ia përkthejë në gjuhën gjermane. Që nga ajo ditë, sa herë që ajo shfaqte shqetësim ose ankth, Nora i këndonte ngadalë në shqip. Edhe pse kuptimi i fjalëve i mungonte, e moshuara theksonte vazhdimisht se ajo melodi e ndihmonte të qetësohej. Vitet kaluan dhe gjendja shëndetësore e Gretës pësoi ndryshime drastike. Në fillim nisi duke harruar vendndodhjen e çelësave, pastaj harronte takimet, ditët e javës apo ushqimin që ziente mbi sobë, derisa mjekët konfirmuan diagnozën e demencës. Për të rritur sigurinë, Martini instaloi një pajisje alarmi dhe i kuroi Norës më shumë orë angazhimi. Ajo pranonte sa mundej, por detyrimet familjare nuk e lejonin të qëndronte gjatë natës. Me kalimin e kohës, Greta nisi ta fshijë nga kujtesa edhe vetë Norën. Disa mëngjese e priste e qetë dhe e buzëqeshur, ndërsa ditë të tjera e pyeste me habi se kush i kishte dhënë leje të hynte në shtëpinë e saj. Një herë madje kishte thirrur edhe policinë, nga frika se kujtonte se po i merrnin rrobat nga dollapi. Nora e kuptonte se nuk fliste zemërimi apo keqdashja e sëmundjes, por pesha e dhimbjes ishte e madhe. Të kujdesesh për dikë për vite me radhë dhe një mëngjes ai person të të shohë si një të panjohur, është një nga sfidat më të rënda. Gjatë muajve të fundit, Greta nuk po e njihte më me siguri as djalin e saj biologjik. Prapëseprapë, kishte gjëra që trupi dhe instinkti i saj vazhdonin t'i ruanin. Kur dëgjonte tingujt e pianos, gishtat i lëviznin lehtë mbi mbështetësen e karriges, dhe kur i këndonte ninullën shqiptare, ritmi i frymëmarrjes i bëhej më i qetë. Ajo kishte arritur të memorizonte edhe dy fjalë në shqip. Sa herë që Nora përfundonte orarin dhe bëhej gati të ikte, e moshuara i kapte çantën dhe e pyeste se ku po shkonte, ndërsa shqiptarja i përgjigjej me dashuri e shaka: “Mos u mërzit. Nora po shkon, por kthehet nesër.” Në ato momente, e moshuara përsëriste fjalët e mësuara në shqip, një shqiptim i vështirë për të, por që falte buzëqeshje. Ishte natë vonë kur ndodhi ngjarja dhe Nora nuk ndodhej aty pranë.