Rrënjët e errëta të konfliktit: Kur nisi përplasja e parë mes Izraelit dhe Palestinës

Përtej rezolutës së njohur të OKB-së të vitit 1947, zanafilla e armiqësisë së gjatë mes Izraelit dhe Palestinës daton në muajin prill të vitit 1936, e shënuar nga vrasja e dy tregtarëve të shpendëve. Data 15 prill 1936 mbetet ndër pikat më të diskutuara si fillesa e përplasjes së hapur ndërmjet popullsisë hebreje dhe asaj arabe në Palestinë. Edhe pse ngjarje të shumta kishin ndodhur më parë dhe shumë të tjera do të pasonin në dekadat e ardhshme, historianët dhe ekspertët e shohin këtë datë si një kthesë historike. Ajo shënoi gjithashtu çastin kur brenda komunitetit hebre nisi të konsolidohej bindja se mosmarrëveshjet me arabët palestinezë mund të zgjidheshin vetëm përmes përdorimit të forcës. Për të kuptuar dinamikën e asaj dite, vlen të kthehemi pas në kohë. Gjatë vitit 1904, shkrimtari i njohur hebre i fillimit të shekullit XX, Israel Zangwill, mbajti një fjalim të bujshëm në Nju-Jork. Ai argumentonte se populli hebre, i shpërndarë ndër shekuj nëpër shtetet evropiane, duhet ta pushtonte me forcë Palestinën, territor të cilin besimi fetar ua kishte caktuar si «tokë të premtuar» nga Zoti. Zangwill mbështeste hapur idenë se rajoni duhej marrë me dhunë, «për të dëbuar me shpatë fiset që e zotërojnë, ashtu siç kanë bërë etërit tanë». Edhe pse lëvizjet politike e kulturore që nxisnin praninë hebraike në Palestinë kishin dekada që funksiononin, dhe disa bashkësi ishin formuar mes shekujve XIX dhe XX, drejtuesit e sionizmit të asaj kohe ishin kryesisht intelektualë dhe filantropë nga borgjezia evropiane, të cilët rrallë i përdornin metodat e dhunshme. Për shkak të këtyre thirrjeve radikale, Zangwill u përjashtua përkohësisht nga lëvizja sioniste, për t'u ripranuar vite më vonë, pavarësisht se vijoi të ruante të njëjtat qëndrime ekstreme. Disa vite më vonë, në vitin 1918, David Ben-Gurioni, i cili do të bëhej kryeministri i parë i Izraelit, e kundërshtoi ashpër Zangwillin. Në faqet e revistës Yiddishe Kemper, ai theksonte se dëbimi i banorëve palestinezë «nuk është qëllimi i sionizmit. Për asnjë arsye nuk duhet t’i cenojmë të drejtat e banorëve të saj. Vetëm njerëz si Zangwilli mund të përfytyrojnë se Toka e Izraelit do t’u jepet hebrenjve bashkë me të drejtën për t’i shpronësuar banorët e tanishëm». Tetëmbëdhjetë vite më vonë, arabët dhe hebrenjtë u përfshinë në konfliktin e parë të mirëfilltë të një lufte që vazhdon edhe në ditët e sotme. Gjatë periudhës 1936-1939, banorët arabë të Palestinës u ngritën në revoltë kundër mandatit britanik, një formë protektorati që sipas tyre favorizonte së tepërmi valët e reja të emigrantëve hebrenj. Shpërthimi i të ashtuquajturës «Kryengritje e Madhe Arabe» daton pikërisht më 15 prill 1936. Gjatë tri dekadave të para të shekullit XX, një numër në rritje i hebrenjve ndërmorën të ashtuquajturën aliyah – fjalë që në hebraisht përkthehet si «ngjitje» apo «kthim» – drejt tokave palestineze. Atje ata blinin pasuri të paluajtshme nga pronarët arabë, thanin këneta dhe transformonin tokat e shkreta për të ngritur kibuçet, bashkësi të bazuara te barazia ku prona private ishte e rrallë, si dhe ngritën shkolla e institucione të tjera hebraike. Pjesa më optimiste e sionistëve besonte se bashkëjetesa do të zhvillohej në paqe dhe se arabët gradualisht do të pranonin statusin e pakicës në Palestinë. Nga ana tjetër, elementët më pesimistë parashikonin se fluksi i pandalur i hebrenjve evropianë do t'i detyronte arabët të zhvendoseshin drejt vendeve fqinje arabe, si Siria, Jordania dhe Libani. Megjithatë, për shumë prej hebrenjve të sapoardhur në Izrael, popullsia vendase arabe mbeti një faktor sfidues dhe kompleks në terren.