Mes peizazheve madhështore dhe braktisjes: Rrëfimi prekës nga zemra e maleve të Xibrit

Kur erdhi ftesa për të udhëtuar drejt Xibrit, një zonë e thyer malore ku mungojnë rrugët e shtruara dhe banorët numërohen me gishta, kurreshtja gazetareske dhe pasioni për të zbuluar realitete të fshehura mbizotëruan. Së bashku me historianin Sefer Duka, inxhinierin Kujtim Canameti dhe mjekun Kurt Kurti, ish-banor i kësaj treve, ndërmora një rrugëtim drejt një bote ku koha duket se ka ngrirë, duke dëshmuar një përplasje të heshtur mes natyrës përvëluese dhe braktisjes fatale. Në gjiun e maleve të Xibrit, që përfshijnë Gurin e Bardhë, Shkallën, Xibër Hanen, Xibër Murrizën dhe Ketën, lartësitë ndërthuren me historinë. Peizazhi është thjesht mbresëlënës, me pyje të dendura, kreshta mahnitëse dhe ajër të pastër që të fton të ndalesh. Megjithatë, kjo pamje idilike fshin pas vetes një plagë të rëndë sociale. Dyert e kyçura të shtëpive, oborret e mbuluara nga ferrat dhe mungesa e zërave të fëmijëve pasqyrojnë qartë pasojat e rënda të emigrimit dhe braktisjes së fshatit. Një rajon që dikur gëlonte nga gjalla sot ndodhet përballë një dileme ekzistenciale: sa gjatë mund të mbijetojë një vend kur njerëzit e tij largohen masivisht? Sot, jeta në Xibër është shndërruar në një akt qëndrese. Të moshuarit përbëjnë shumicën e popullsisë së mbetur, duke ruajtur si roje të fundit vatrat e të parëve. Ndërkaq, ata pak fëmijë që sfidojnë malësinë përballen çdo ditë me kushte të vështira, duke përshkuar në këmbë distanca të gjata mes baltës, borës dhe ngricave për të mbërritur në shkollë. Të dy Xibrat (Xibër Murriza dhe Xibër Hana) llogarisin përafërsisht 200 familje. Ndërsa Keta dhe Xibër Hana disponojnë shkolla 9-vjeçare. Dikur, kjo zonë gëzonte një spital me shtretër rajonal, ndërsa sot infrastruktura rrugore mbetet e vështirë dhe e paasfaltuar, pavarësisht degëzimeve që lidhin lagjet. Qendra e ish-komunës, Varnari, njihet gjerësisht për pyjet e pasura dhe resurset natyrore. Fatkeqësisht, bukuria e jashtëzakonshme nuk mund të maskojë dot mungesën e shërbimeve elementare dhe sfidat e përditshme të banorëve vendas. Banori Rifat Muça sjell në vëmendje një tjetër dimension të rëndësishëm të kësaj zone – historinë e pasur: – Sipas të dhënave të studiuesve, rreth vitit 1400 fshati Keta numëronte 700 shtëpi, strehonte një xhami dhe një kishë, ndërsa përmendej menjëherë pas Macukullit. Janë të njohura fiset Muça, Taka, Kurti, Cenaj, Disha e Kala. Mësuesi i parë i Ketës konsiderohet Haqif Muça, kurse në fushën e mjekësisë spikat Shaban Disha. Kjo dëshmon se Keta dhe Xibri nuk janë thjesht pika të largëta në hartë, por strehë të traditës, kujtesës dhe një pasurie njerëzore që meriton të ruhet. Historiani dhe studiuesi Sefer Duka e përjetoi vizitën e tij të parë në Ketë me emocione të veçanta: – Ftesa për të vizituar Ketën ishte një dëshirë e hershme. Ishte i vetmi fshat në Mat që nuk e kishim shkelur ende. U bashkuam me miq të mirë, përfshirë dr. Kurt Kurti. E përfytyroja si vend malor, por jo kaq të thyer në reliev. Megjithatë, madhështia e natyrës, gjelbërimi i theksuar, ajri i pastër dhe drita e diellit i zbehën të gjitha vështirësitë; ky është një vend vërtet i bekuar – u shpreh ai. Për Dukën, Keta përfaqëson një vend me peshë historike, që meriton respekt të thellë për banorët e saj, të cilët ai i quan heronj të përditshmërisë për shkak të sfidave të terrenit dhe klimës, por që gjejnë gjithsesi lumturinë në një jetë më të shëndetshme se kudo tjetër. Nga ana e tij, dr. Kurt Kurti përmbledh thelbin e këtij shqetësimi në një fjali të vetme: “Kur shkolla zbrazet, fshati humbet shpresën dhe jetën e tij.”