Bumi ndërtimor në Shqipëri nën lupën e medias britanike: Arkitektët botërorë dhe 'hijet' mbi projektet e Ramës

Shqipëria po kalon një transformim rrënjësor urbanistik, i cili ka vënë në lëvizje mbi 60 studio arkitekturore me famë botërore. Më shumë se 500 projekte janë hartuar për të ndryshuar fizionominë e Tiranës dhe vijës bregdetare, duke përfshirë kulla gjigante, resorte luksoze dhe ndërhyrje në zona të mbrojtura. Këto zhvillime janë përmbledhur në botimin voluminoz prej 800 faqesh, të titulluar “The Albanian Files – Freedom and Architecture”. Megjithatë, prestigjiozja britanike “The Guardian” ka ngritur pikëpyetje të forta mbi këtë proces. Në një shkrim të publikuar më 2 tetor, gazeta fokusohet te mungesa e transparencës, pasiguria mjedisore dhe mënyra e përzgjedhjes së këtyre projekteve. Një detaj që ka tërhequr vëmendjen është përjashtimi i arkitektëve vendas nga ky libër, ku janë përfshirë ekskluzivisht emra të huaj. Në qendër të kësaj dinamike është një grup në rrjetin social WhatsApp, i quajtur “Albanian ArchArmy”, ku arkitektët ndërkombëtarë shkëmbejnë informacione mbi sukseset dhe projektet e reja. Sipas dëshmive të mbledhura, komunikimi shpesh bëhet drejtpërdrejt nga kryeministri Edi Rama. Për shembull, arkitekti austriak Chris Precht ka pohuar se ishte vetë kreu i qeverisë shqiptare ai që e kontaktoi përmes Instagramit për ta ftuar në tregun shqiptar. Kryeministri Rama, në parathënien e librit, e cilëson këtë nismë si një transformim vizionar që po e ngre vendin në nivele të paparashikuara. Ai i ka hedhur poshtë akuzat për favorizime, duke këmbëngulur se konkurset janë krejtësisht të lira nga ndikimet politike. Megjithatë, arkitektë si Sam Chermayeff pranojnë se liria e madhe vepruese në Shqipëri, për shkak të rregulloreve të pakta, mbart mbi vete një peshë të madhe etike dhe përgjegjësie profesionale. Ambiciet ndërtimore shtrihen nga kullat me forma të veçanta në Tiranë – ku spikat ajo e frymëzuar nga portreti i Skënderbeut – deri te projektet e debatuara në Gjipe dhe Rana e Hedhun. Këto zona, që përfshijnë hotele xhami apo teleferikë, kanë shkaktuar reagime të shumta, duke nxitur protesta dhe akuza për cenim të trashëgimisë natyrore. Përballë këtyre kritikave, debati mbi balancën mes zhvillimit të hovshëm dhe ruajtjes së identitetit hapësinor mbetet i hapur.