Paqartësia që rrezikon kaos kushtetues: Kush do ta udhëheqë Kosovën nëse sot nuk zgjidhet presidenti i ri?

Kosova ndodhet para një momenti kritik ligjor, ku data 6 tetor shënon afatin e fundit për zgjedhjen e kreut të ri të shtetit. Nëse deputetët dështojnë ta përmbyllin këtë proces, hapi i radhës është i qartë: Kuvendi shpërndahet dhe vendi shkon në zgjedhje të jashtëzakonshme. Megjithatë, ajo që mbetet tejet e paqartë është se kush do t’i ushtrojë kompetencat e presidentit pas këtij momenti. Gjykata Kushtetuese, përmes aktgjykimit të saj të fundit për rastet KO256/26 dhe KO258/26, ka konfirmuar se afati prej 60 ditësh për zgjedhjen e presidentit ka filluar më 8 gusht dhe përfundon pikërisht më 6 tetor. Ky vendim lidhet drejtpërdrejt me nenin 82 të Kushtetutës së Kosovës, i cili specifikon se parlamenti shpërndahet automatikisht nëse dështon zgjedhja e presidentit brenda 60 ditëve nga nisja e procedurave. Rrjedhimisht, nëse deri më 6 tetor nuk kemi një president të ri, nuk kërkohet ndonjë vendim i veçantë i deputetëve për shpërndarjen e legjislativit, pasi kjo dispozitë kushtetuese aktivizohet vetvetiu. Gjykata Kushtetuese e kishte sqaruar këtë parim edhe më herët. Në aktgjykimin e marsit të vitit 2026, ajo kishte konstatuar se dështimi për të zgjedhur kreun e shtetit brenda afateve kushtetuese çon në shpërndarjen e Kuvendit dhe në organizimin e zgjedhjeve të parakohshme brenda një periudhe prej 45 ditësh. Por, pikërisht këtu lind një dilemë e madhe juridike: kush do të mbetet në krye të shtetit? Në rrethana të zakonshme, këto përgjegjësi do t’i kalonin kryetares së Kuvendit, në cilësinë e ushtrueses së detyrës së presidentit. Megjithatë, kjo zgjidhje në situatën aktuale është e ndërlikuar, pasi kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, e ka ushtruar tashmë këtë funksion për gjashtë muaj të plotë. Haxhiu mori drejtimin e përkohshëm të shtetit pas përfundimit të mandatit të Vjosa Osmanit më 4 prill. Por, neni 90, paragrafi 3 i Kushtetutës specifikon qartë se posti i ushtruesit të detyrës së presidentit "nuk mund të ushtrohet për një periudhë më të gjatë se gjashtë muaj". Ky afat maksimal gjashtëmujor ka përfunduar zyrtarisht të dielën, më 4 tetor. Kjo situatë nxjerr në pah një zbrazëtirë që Kushtetuta nuk e adreson shprehimisht: kush duhet t'i ushtrojë kompetencat presidenciale pasi përfundon afati maksimal i ushtruesit të detyrës, ndërkohë që presidenti i ri ende nuk është zgjedhur? Sipas interpretimeve të disa organizatave të shoqërisë civile në vend, kufiri gjashtëmujor i përcaktuar në nenin 90 është absolut. Sipas këtij këndvështrimi, Haxhiu nuk mund të vazhdojë t'i mbajë këto kompetenca thjesht për shkak të dështimit të partive për të zgjedhur presidentin e ri. Naim Jakaj nga Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) argumenton se, pas skadimit të këtij afati, vendi mbetet pa një ushtrues detyre legjitim të presidentit. Jakaj thekson se kjo situatë rrezikon ta fusë vendin në një kaos kushtetues, pasi pa president apo ushtrues detyre, many funksione jetike shtetërore mund të mbeten të bllokuara. "Presidenti mban edhe rolin e Komandantit Suprem të Forcës së Sigurisë së Kosovës. Nëse vendi mbetet pa president dhe pa një ushtrues detyre me mandat të vlefshëm, nuk do të ketë asnjë person që mund ta ushtrojë këtë funksion jetik", shpjegon Jakaj. He shton se pozita e ushtruesit të detyrës ishte konceptuar si një zgjidhje tranzitore, gjatë së cilës partitë politike duhej të arrinin një marrëveshje për zgjedhjen e presidentit të ri. "Fatkeqësisht, deri më tani kemi parë më shumë fokus tek kalkulimet se cilës parti i takon ky post, sesa te mbarëvajtja e procesit dhe kriteret që duhet t’i përmbushë figura e presidentit", vlerëson Jakaj. Kjo zbrazëtirë kushtetuese krijon një problem të menjëhershëm praktik: nëse deri sonte në mesnatë Kuvendi nuk arrin ta zgjedhë presidentin e ri, kush do t’i ushtrojë kompetencat e tjera ekskluzive të kreut të shtetit dhe kush do të ketë autoritetin ligjor për të shpallur zgjedhjet e parakohshme?