Iniciativa e re në Senatin amerikan: Çfarë fshihet pas projektligjit dypartiak për Serbinë dhe mesazhi për Uashingtonin

Projektligji dypartiak për Serbinë, i cili tashmë ka mbërritur në Senatin e Shteteve të Bashkuara, mbart një peshë të veçantë jo vetëm për shkak të mbështetjes nga radhët e republikanëve dhe demokratëve, por edhe sepse dëshmon qartë se dy partitë e mëdha amerikane i monitorojnë zhvillimet në Beograd krejtësisht të ndara nga qasja e Shtëpisë së Bardhë, vlerëson Olivia Olson, bashkëpunëtore në Qendrën Evropiane të Këshillit Atlantik. Kjo nismë legjislative është dorëzuar zyrtarisht nga senatori republikan Chuck Grassley dhe homologu i tij demokrat, Richard Blumenthal. Në fokus të këtij projektligji janë disa sanksione specifike, ku përfshihen masat ndëshkimore financiare dhe kufizimet e vizave kundër personave që pengojnë marrëveshjet ndërkombëtare kyçe për paqen dhe stabilitetin në Ballkanin Perëndimor. Po ashtu, kërkohet që Serbia të harmonizojë politikën e saj të jashtme me atë të Bashkimit Evropian dhe NATO-s, si dhe të shkëputet nga ndikimi i huaj i Rusisë, Kinës dhe Iranit. Dokumenti gjithashtu parasheh detyrime për shtetin serb lidhur me forcimin e shtetit të së drejtës, luftën kundër korrupsionit dhe zbardhjen e plotë të rrethanave të tragjedisë në stacionin hekurudhor të Novi Sadit, ku humbën jetën 16 persona pas shembjes së çatisë. Krahas këtyre, kërkohet hetim i pavarur për rastet e pretenduara të përdorimit të tepruar të forcës ndaj protestuesve. Që ky projektligj të shndërrohet në ligj të obligueshëm, ai duhet të marrë dritën jeshile në të dyja degët e Kongresit amerikan, përkatësisht në Senat dhe në Dhomën e Përfaqësuesve. Vlen të përmendet se një nismë pothuajse identike i ishte dorëzuar tashmë Dhomës së Përfaqësuesve në fund të muajit gusht nga kongresmeni republikan Joe Wilson dhe demokrati Bill Keating. Ndërkohë, duke analizuar situatën politike para zgjedhjeve, Olson thekson se Vuçiqi – i cili dha dorëheqjen nga posti i presidentit të Serbisë më 27 shtator, saktësisht një muaj para datës së votimit – është i përqendruar kryesisht te temat e brendshme për shkak të dinamikës së lartë politike. Ekspertja e Këshillit Atlantik vë në pah se historikisht, lidhjet e liderit serb me SHBA-në kanë qenë kryesisht të orientuara nga pushteti ekzekutiv. Dialogu i ri strategjik mes dy vendeve dhe fokusi i administratës te ngjarja EXPO 2027 janë parë shpesh si pika kulmore në bashkëpunimin ndërmjet qeverisë së tij dhe administratës së Trumpit. Megjithatë, projektligji aktual parashikon gjithashtu mundësinë e pezullimit të këtij dialogu strategjik, i cili u ringjall në korrik të këtij viti përmes nënshkrimit të një memorandumi bashkëpunimi për energjinë dhe infrastrukturën, pas vonesave dhe pas gati një viti e gjysmë që kishte mbetur pezull. Nga ana tjetër, Ilva Tare, gjithashtu bashkëpunëtore e Qendrës Evropiane të Këshillit Atlantik, vlerëson se koha e zgjedhur për dërgimin e këtij projektligji në Senat është tejet strategjike dhe përcaktuese. “Ky akt legjislativ përbën një sinjal të rrallë dypartiak nga të dyja dhomat e Kongresit, i cili vjen vetëm tri javë përpara zgjedhjeve të 25 tetorit”, deklaron ajo. Tare shton se ndonëse Departamenti i Shtetit ka paralajmëruar në raportet e tij për Ballkanin Perëndimor se keqqeverisja në Serbi i hap rrugë ndikimit rus dhe kinez, gjuha e përdorur në këtë projektligj është shumë më afër standardeve të Brukselit, sidomos kur bëhet fjalë për kushtëzimin e reformave demokratike dhe sundimin e ligjit. “A do të ndikojë kjo nismë në ndryshimin e qasjes së Vuçiqit? Personalisht besoj se kjo nuk ndodh brenda një nate dhe as pa presion të kombinuar të brendshëm e të jashtëm, ndaj mbetet të shihet edhe verdikti i zgjedhjeve”, përfundon ajo.