Kriza energjetike: Bashkimi Evropian shqyrton hapjen e rezervave të naftës për të ulur çmimet

Bashkimi Evropian po vlerëson mundësinë e ndërmarrjes së një hapi të ri emergjent, duke shqyrtuar lirimin e rezervave strategjike të naftës. Komisioneri Evropian për Energjinë, Dan Jørgensen, ka bërë të ditur se ky mekanizëm mund të aktivizohet sërish për të shtuar ofertën në treg dhe për të lehtësuar barrën e çmimeve të larta që rëndojnë mbi konsumatorët dhe bizneset. “Po diskutojmë me të gjitha vendet anëtare të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), jo vetëm me Shtetet e Bashkuara, se kur është momenti i duhur për të bërë një çlirim të rezervave, sepse kjo është një nga mundësitë që kemi. E kemi përdorur edhe në të kaluarën dhe ka gjasa ta përdorim sërish”, u shpreh zyrtari i lartë danez. Sfidat gjeopolitike, ku përfshihet konflikti në Iran dhe ulja e kapaciteteve operacionale të rafinerive, kanë sjellë ngushtim të furnizimeve globale, duke nxitur një valë të fuqishme shtrenjtimi në tregun e karburanteve. Kostoja e naftës diesel në pikat e shitjes ka shënuar rritje të ndjeshme gjatë muajit të fundit, zhvillim ky që ka shtyrë Shtetet e Bashkuara t'u bëjnë thirrje partnerëve evropianë për vënien në dispozicion të rezervave emergjente. Një ndërhyrje e tillë do të mundësonte hedhjen në treg të rreth 120 milionë fuçive shtesë. Në tregun amerikan, çmimi i naftës diesel ka arritur kuotën e 7 dollarëve për gallon, ndërkohë që nafta Brent vijon të tregtohet në kufijtë 97-102 dollarë për fuçi që nga përfundimi i muajit shtator. Kjo situatë përkthehet në një shtrenjtim prej 25 deri në 30 dollarë për çdo fuçi, në krahasim me tarifat e regjistruara para fillimit të luftës. Duke folur për këtë koordinim, Jørgensen theksoi se vendimet merren përmes strukturave të BE-së dhe IEA-së me seli në Paris, por kompetenca përfundimtare mbetet ekskluzivisht në dorën e çdo shteti anëtar. “Ne koordinohemi përmes BE-së dhe qëndrimeve tona në IEA. Por ky është një vendim i çdo shteti anëtar, nëse dëshiron apo jo ta bëjë këtë. Dhe kjo është diçka që po diskutohet aktualisht”, u shpreh ai. Si pjesë e konsultimeve paraprake, Komisioni Evropian ka zhvilluar një videokonferencë me disa shtete partnere, përfshirë edhe Mbretërinë e Bashkuar, me qëllim analizimin e skenarëve të ndryshëm për sigurimin e furnizimeve të pandërprera me derivate. Edhe pse një lirim i tillë rezervash do të ndihmonte në zbutjen e menjëhershme të mungesave të naftës diesel dhe produkteve të tjera, qeveritë tregohen të matura. Rezervat emergjente janë të kufizuara, çka do të thotë se pas çdo përdorimi ato kërkojnë rimbushje, një proces që bëhet i vështirë për sa kohë kriza gjeopolitike mbetet e pazgjidhur. Të dhënat e bëra publike nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë tregojnë se që nga data 28 shkurt, kur nisi konflikti i ndërmarrë nga SHBA-ja dhe Izraeli kundër Iranit, rezervat globale të deklaruara kanë shënuar një rënie prej rreth 410 milionë fuçish. Në të njëjtën kohë, sasitë e pakta të naftës diesel dhe karburantit për aviacion kanë katapultuar marzhet e rafinimit në nivele rekord. Statistikat e përditësuara të Eurostat për vitin 2026 konfirmojnë se rezervat emergjente të Bashkimit Evropian qëndrojnë në nivele të sigurta për raste tronditjesh të mundshme në treg, ndonëse çmimet e karburanteve dhe presioni mbi to vijojnë të mbeten të larta. Kujtojmë se gjatë muajit mars, BE-ja iu bashkua një nisme masive për lirimin e rezervave, ku nën mbikëqyrjen e IEA-së u nxorën në treg 400 milionë fuçi. Kontributi i vendeve evropiane përbënte rreth 20% të totalit, ndërkohë që një pjesë e konsiderueshme e kësaj sasie nuk kishte mbërritur ende në destinacion deri javën e kaluar. Në takimin joformal të ministrave të Energjisë të mbajtur në Dublin më 29 shtator, kreu i IEA-së, Fatih Birol, u bëri thirrje shteteve të BE-së që të shfrytëzojnë sasitë e mbetura nga alokimi i muajit mars.