Hapësira si kufiri i ri: Kirgizia bëhet gati të dërgojë në orbitë nanosatelitin e parë kombëtar

Kirgizia bëhet gati t'i bashkohet listës së kombeve me prani aktive në hapësirë. Në fillim të muajit tetor, një “nanosatelit” i ndërtuar në këtë shtet të Azisë Qendrore është parashikuar të vendoset në orbitë përmes një rakete të kompanisë SpaceX, duke shënuar një hap të rëndësishëm teknologjik për vendin. Pajisja hapësinore, e cila ka përmasat e ngjashme me një copë buke, do të shërbejë për monitorimin e të mbjellave, shqyrtimin e ndikimit të fatkeqësive natyrore dhe “identifikimin e sinjaleve të hershme të thatësirës”, sipas njoftimit zyrtar të lëshuar nga Ministria e Bujqësisë e Kirgizisë më 24 shtator. Sipas shpjegimeve të dhëna nga Ilya Cherny, drejtor i ndërmarrjes teknologjike Kyrgyz Electronics që ka udhëhequr këtë nismë, një grup prej rreth 10 inxhinierësh nga Kirgizia i janë përkushtuar këtij projekti për dy vjet e gjysmë. Anija hapësinore peshon 5 kilogramë, gëzon një afatjetësi të vlerësuar deri në 15 vjet, kurse shpenzimet për prodhimin e saj llogariten nga mediat vendase në afërsisht 130.000 dollarë. Edhe pse autoritetet kirgize e konsiderojnë pajisjen si një krijim dhe montim vendor, drejtori Cherny pranoi se “pjesa më e madhe e teknologjive” të përfshira në nanosatelit kanë origjinë ruse, duke qenë se “krijimi i tyre nga e para do të kërkonte një periudhë prej 5 deri në 10 vjet”. Fluturimi i këtij sateliti drejt orbitës, nisja e të cilit nga Kalifornia është caktuar për 1 tetor, vjen në një kohë kur gara për dominim hapësinor në rajonin e Azisë Qendrore po nxehet ndjeshëm. Gjatë muajit gusht, Uzbekistani nisi në orbitë një satelit të përgatitur në Kinë, i cili përmbante një “modul të inteligjencës artificiale të ndërtuar nga ekspertët e Agjencisë Uzbekcosmos”. Krahas kësaj, autoritetet në Tashkent kanë shpallur synimet e tyre për të prodhuar satelitin vendas brenda vitit 2028. Nga ana tjetër, Kazakistani zotëron tashmë disa satelitë të prodhuar brenda vendit të vendosur në orbitë, ndërsa në shtator bëri të publike planet për ngritjen e “një konstelacioni ndërkombëtar të përbërë prej nëntë satelitësh vëzhgimi për Tokën”. Ky rrjet pritet të përfshijë pajisje nga Mongolia, Nigeria dhe Republika e Kongos. Nelly Bekus, e cila është specialiste për çështjet e Azisë Qendrore në Universitetin e Exeterit, vuri në dukje se për vendet që arrijnë të ndërtojnë infrastrukturën e tyre hapësinore, angazhimi financiar dhe mundi vlerësohen si të arsyeshme nga prizmi i sigurisë kombëtare. “Gjatë viteve të fundit, përballë fërkimeve gjeopolitike në shkallë globale, mundësia e sigurimit të të dhënave satelitore në mënyrë të pavarur nga ekipet kombëtare është shndërruar në një element jetik për mbrojtjen dhe sigurinë e shteteve”, u shpreh ajo. Sipas ekspertes, aftësitë në fushën e hapësirës janë lidhur historikisht me konceptin e një shteti modern dhe përparimtar, duke shërbyer si dëshmi e qartë e forcës teknologjike dhe peshës së një vendi në arenën ndërkombëtare. Nga ana e tyre, analistë të ndryshëm perëndimorë kanë tërhequr vëmendjen te prirja e qeverive me qasje autoritare për të ruajtur nën kontroll mekanizmat e komunikimit gjatë periudhave të trazirave shoqërore. Për shembull, Astana bllokoi qasjen në internet përgjatë protestave të gjera në fillim të vitit 2022, kurse Uzbekistani ka theksuar se sateliti i tij kombëtar i parashikuar për vitin 2028 do të shërbejë si një “burim i pavarur dhe i besueshëm informacioni” brenda vendit. Madje, kur Kazakistani shqyrtoi mundësinë e sjelljes së rrjetit Starlink për banorët e zonave rurale, bisedimet me kompaninë SpaceX të Elon Musk ngecën për shkak të kërkesës së palës kazake që antenat e tokës për transmetimin e sinjaleve të ngriheshin brenda territorit kombëtar, duke i siguruar kështu Astanës kontrollin e plotë mbi sistemin.