Protesta në udhëkryq: Mes sfidës për besueshmëri dhe nevojës për alternativë politike

Pas një fundjave të trazuar, ku dhuna në rrugët e Tiranës la pas gjurmë molotovësh dhe përplasjesh, mbrëmja e së dielës shënoi një kthesë drejt qetësisë. Në ditën e 20-të të marshimeve, protestuesit përshkuan distancën nga Ministria e Arsimit deri te Kryeministria pa asnjë incident. Kjo qetësi vjen në një kohë kur debatet politike në studio televizive po fokusohen gjithnjë e më shumë te zgjedhjet e 9 majit 2027. Lëvizja popullore ndodhet përpara një sprove vendimtare: ose do të shndërrohet në një forcë politike të strukturuar dhe pa hije dhune, ose do t’i shërbejë pushtetit aktual si një mjet për të zgjatur mbijetesën e tij. Zanafilla e kësaj vale protestash daton në maj, në Zvërnec, si një reagim ndaj ndërtimit të një gardhi për një resort luksoz pranë lagunës së Nartës. Megjithatë, kauza u zgjerua shpejt, duke kulmuar në qershor me pesë kërkesa thelbësore: dorëheqjen e kabinetit qeveritar, krijimin e një qeverie teknike jopartiake për një vit, reforma të thella kushtetuese dhe zgjedhore, anulimin e ligjeve për investimet strategjike dhe zonat e mbrojtura, si dhe një pakt të ri mes shtetit dhe qytetarëve. Që nga 13 tetori, kjo pakënaqësi u shndërrua në një lëvizje mbarëkombëtare. Mesazhi është i qartë: protesta ka siguruar legjitimitetin moral për të kërkuar llogari, por ky kapital rrezikon të shkërmoqet nëse dhuna bëhet gjuhë e saj kryesore. Nëse zemërimi nuk shndërrohet në një alternativë të mirëfilltë politike, fitorja do t'i takojë atij që mban frerët e qeverisjes, i cili përfiton nga çdo shmangie e protestës nga rruga paqësore. Një moment kyç ndodhi më 31 tetor, kur studentët dhe protestuesit refuzuan hapur deputetët e Partisë Demokratike që iu bashkuan marshimit, duke u bërë thirrje të largoheshin me thirrjet kundër të gjithë elitës politike të tri dekadave të fundit. Ky qëndrim tregon se brezi i ri e sheh opozitën tradicionale si pjesë të problemit, jo si zgjidhje. Kjo shkëputje është forca e lëvizjes, por edhe dobësia e saj, pasi mungesa e një strukture të qartë dhe lidershipi të besueshëm mund ta bëjë atë të cenueshme ndaj shuarjes ose manipulimit. Përpjekjet për kalim në rrugë institucionale kanë nisur. Lëvizja Bashkë me Arlind Qorin si kandidat për Bashkinë e Tiranës, si dhe sinjalet nga Partia Mundësia për një kandidat që do të buronte nga vetë protestat, tregojnë se energjia e sheshit po kërkon përfaqësim. Megjithatë, këto janë vetëm hapa fillestarë. Nga ana tjetër, dhuna e përdorur në bulevard, si djegiet apo sulmet ndaj institucioneve, shërben vetëm si alibi për qeverinë që ta delegjitimojë protestën. Asnjë kauzë nuk fiton përmes gurëve. Por, edhe reagimi i shtetit mbetet nën llupë, pas raportimeve për lëndime të rënda të qytetarëve, përdorimin e plumbave të gomës dhe ndalimin e nëntë personave, përfshirë të mitur. Avokati i Popullit ka kërkuar tashmë një hetim të detajuar për sjelljen e policisë gjatë trazirave të 31 tetorit, duke kërkuar identifikimin e efektivëve përgjegjës.