Mbrojtje e posaçme për guvernatorin dhe përjashtime në Kuvend: Ku po shkon drejtësia në Shqipëri?

Ka periudha kohore kur skena politike e një shteti pasqyron realitetin e saj më qartë se kurrë më parë. Për Shqipërinë, kualifikimi i kësaj jave mbart pikërisht këtë peshë. Të enjten, Kuvendi i Shqipërisë votoi me 84 vota pro ligjin e ri për Bankën e Shqipërisë. Sipas përcaktimeve të nenit 72, guvernatori gëzon imunitet ndaj arrestit dhe kontrollit personal apo të banesës pa marrë më parë dritën jeshile të Kuvendit, në rastet kur çështja lidhet me ushtrimin e detyrës. Gjatë së akejës seancë, situata u tensionua me mjegullnajë tymi, deputetit Sali Berisha iu hoq e drejta e fjalës, ndërsa një ditë më vonë u ndëshkua me dhjetë ditë përjashtim. Një fat të ngjashëm patën edhe pesë ligjvënës të tjerë të Partisë Demokratike, të cilëve iu ndalua pjesëmarrja për dy muaj. Secila prej këtyre masave mund të komentohet veçmas. Institucionet financiare më të larta kërkojnë autonomi, dhe parlamenti ka autoritetin të garantojë rendin brenda dyerve të tij. Megjithatë, kur të dyja këto ngjarje ndodhin paralelisht brenda pak ditësh, mesazhi që përcillet është domethënës: shumica parlamentare vendos se kush gëzon mburojë nga organet e akuzës dhe kujt i mbyllet goja. Së pari, mekanizmi filtrues mori ngjyrim politik. Në draftin e muajit korrik, autorizimi i takonte Gjykatës Kushtetuese, një institucion që, pavarësisht sfidave, nuk varet nga aritmetika e votave të një force të vetme politike. Teksti përfundimtar ia transferoi këtë kompetencë shumicës në Kuvend. Ky nuk përbën thjesht një ndryshim teknik, pasi i jep politikës fjalën përfundimtare mbi veprimet e prokurorisë ndaj figurës kryesore të sektorit financiar. Së dyti, Brukseli nuk mund të shërbejë si mbulesë justifikimesh. Edhe pse mazhoranca këmbëngul se nisma ka marrë miratimin e Komisionit Evropian, reagimi zyrtar i këtij të fundit është dukshëm më i matur, duke saktësuar se legjislacioni është në fazë vlerësimi dhe se standardi i Protokollit 7 do të hyjë në fuqi vetëm ditën e anëtarësimit. Me fjalë të tjera, deri në atë moment, ky nivel mbrojtjeje mbetet një vendim i mirëfilltë i Tiranës dhe jo ndonjë detyrim i imponuar nga Bashkimi Evropian. Së treti, reforma në drejtësi i përket qytetarëve shqiptarë, por ajo u projektua në bashkëpunim të ngushtë me Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Uashingtoni e ka mbështetur këtë proces në rrafshin politik, financiar dhe përmes ekspertizës, me qëllim që vendi të kishte një sistem prokurorie që nuk kërkon leje nga askush. Prokuroria e Posaçme (SPAK) ka shënuar progres pikërisht sepse funksionon pa filtra të ndërmjetëm politikë. Çdo dispozitë ligjore që rikthen autorizimin politik, sado e kufizuar të duket, bie ndesh me parimin themeltar mbi të cilin u ngrit ky institucion. Së katërti, momenti i zgjedhur për këto ndryshime nuk mund të kishte qenë më i papërshtatshëm. Prej tri javësh, studentët po protestojnë kundër një elite politike që e perceptojnë të shkëputur nga realiteti i përditshëm. Ndërkohë që të rinjve u sillet ndër mend rreziku i humbjes së bursave nëse kundërshtojnë policinë, guvernatorit i sigurohet një mbrojtje e veçantë. Ky kontrast i fortë thjesht ushqen atë mosbesim popullor që nxjerr qytetarët në sheshe. Asnjë provë nuk ekziston se kreu i Bankës së Shqipërisë ka kryer shkelje ligjore, dhe ky shkrim nuk synon të paragjykojë këtë aspekt. Çështja qendrore nuk ka të bëjë me individin, por me parimin: në një shtet të së drejtës, organi i akuzës nuk i drejtohet politikës për leje përpara se të ndërmarrë hapa. Shqipëria e ka paguar shtrenjtë këtë mësim, me mbështetjen vendimtare të aleatëve amerikanë, dhe do të ishte gabim i rëndë ta anashkalonte tani, pikërisht në mes të rrugëtimit të negociatave për integrim në Bashkimin Evropian.