Heshtja përballë viktimave: Pse narrativa publike në Kosovë po anashkalon vuajtjet e luftës?

Skenat e përshkruara në dosjet e gjykimit janë rrëqethëse: persona të mbajtur në kushte çnjerëzore brenda stallave apo bodrumeve, të lidhur me zinxhirë, të keqtrajtuar fizikisht, të rrahur brutalisht dhe të nënshtruar ndaj torturave që përfshinin gjymtime e poshtërime. Gjatë konfliktit të vitit 1999 në Kosovë, qindra individë që shiheshin si kundërshtarë të UÇK-së – përfshirë mësues, bujq, punëtorë të thjeshtë, e madje edhe gra e fëmijë – thuhet se përjetuan ndalime arbitrare dhe trajtim mizor. Këto ngjarje u rikthyen në qendër të vëmendjes më 16 shtator, kur Gjykata Speciale në Hagë shpalli aktgjykimin e shkallës së parë për katër ish-krerët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës: Hashim Thaçin, Jakup Krasniqin, Kadri Veselin dhe Rexhep Selimin. Ekipet mbrojtëse të të akuzuarve kanë konfirmuar tashmë synimin për ta ankimuar këtë vendim, duke e konsideruar atë si të padrejtë. Në Prishtinë, pas shpalljes së vendimit, sheshi kryesor “Skënderbeu” është mbushur çdo natë me mijëra qytetarë që protestojnë kundër dënimeve, duke i cilësuar ish-udhëheqësit si heronj të lirisë. Megjithatë, në këtë atmosferë të zhurmshme protestash, një pyetje thelbësore mbetet pa përgjigje: Pse zëri i viktimave të këtyre krimeve po neglizhohet thuajse plotësisht? Agon Maliqi, analist dhe bashkëpunëtor në Këshillin Atlantik, vlerëson se ky fenomen ndodh pasi verdikti është interpretuar si një sulm ndaj vetë themeleve të luftës çlirimtare. Sipas tij, debati publik është shmangur nga përgjegjësia individuale për krimet e kryera, duke u fokusuar në mbrojtjen e narrativës kolektive. Maliqi ngre dyshime nëse vendimi i gjykatës ka arritur të vendosë drejtësi të vërtetë, duke argumentuar se atribuimi i fajit përmes një “ndërmarrjeje të përbashkët kriminale” mund të ketë mjegulluar përgjegjësinë e drejtpërdrejtë të zbatuesve dhe urdhërdhënësve të krimeve. Trupi gjykues argumentoi se të akuzuarit kontribuan në një plan të përbashkët për të shënjestruar personat e padëshiruar, duke theksuar se këto veprime nuk mund të ishin realizuar pa një bashkëpunim të ngushtë brenda strukturave komanduese. Kjo terminologji ligjore ka nxitur reagime të ashpra te qytetarët, të cilët shprehen skeptikë ndaj fakteve dhe provave të prezantuara. Shumë prej tyre, si Milaim Llugaxhiu nga Suhareka apo Liridon Sheholli nga Podujeva, i kanë cilësuar akuzat si spekulime të papranueshme, duke mohuar vërtetësinë e pretendimeve të gjykatës. Ndërkohë që aktgjykimi i plotë mbetet ende për t'u publikuar, debati në shoqërinë kosovare vazhdon të jetë i polarizuar. Përtej ndjeshmërisë politike dhe trashëgimisë së UÇK-së, ekspertët vërejnë se vuajtjet e atyre që përjetuan dhunën gjatë luftës rrezikojnë të mbeten në margjina të diskursit publik, duke lënë kështu një plagë të hapur pa një epilog të drejtë për të gjithë të prekurit.