Kuptimi i vërtetë i demokracisë: Sfidat, synimet dhe lidhja e ngushtë me sundimin e ligjit

Natyra e hapur e sistemeve demokratike përbën njëkohësisht forcën e tyre kryesore dhe pikën më të ndjeshme të tyre. Këto shoqëri janë të ekspozuara ndaj ndikimeve nga kundërshtarët, të cilët mund të shfrytëzojnë hapësirën dhe liritë që ofron demokracia, pasi ajo nuk mund të mbështetet vetëm te ndërgjegjja etike e çdo qytetari të vetëm. Thjesht organizimi i zgjedhjeve nuk mjafton për të garantuar një demokraci të mirëfilltë; ajo kërkon një përgjigje të brendshme dhe të rrënjosur thellë ndaj forcave që synojnë ta sfidojnë atë. Qëllimet kryesore të demokracisë moderne Pavarësisht dallimeve në organizimin institucional mes vendeve të ndryshme, misioni i çdo demokracie mbështetet në dy shtylla kryesore. Së pari, ajo synon të nxisë vetëvendosjen, ku demokratizimi i pushtetit politik sjell liri si në rrafshin individual ashtu edhe në atë kolektiv. Në këtë kuptim, demokracia funksionon si një proces emancipimi, duke u dhënë mundësi qytetarëve të çlirohen gradualisht nga kontrolli burokratik dhe duke u krijuar hapësirën e nevojshme për të shprehur idetë, dëshirat dhe talentet e tyre. Së dyti, demokracia siguron legjitimitetin e pushtetit qeverisës. Qytetarët pranojnë delegimin e këtij autoriteti me besimin se vendimet dhe rregullat e drejta do të miratohen nga individë të autorizuar ligjërisht. Kjo lidhet ngushtë me parimin se demokracia përfaqëson bashkësinë dhe se ekziston një interes i përbashkët – një 'res publica' – që duhet t'i shërbejë shoqërisë në mënyrë të merituar. Për të përmbushur këto synime, çdo qytetar gëzon të drejtën e barabartë për të ndikuar në formimin e organeve vendimmarrëse përmes votimit të lirë e të fshehtë, si dhe të drejtën për të kandiduar vetë. Po ashtu, secili ka të drejtë të garojë për pushtet politik dhe të ushtrojë liritë themelore, përfshirë lirinë e shprehjes dhe të protestës. Organet përfaqësuese përfshihen në vendimmarrje përmes mekanizmave të bashkëvendosjes paraprake dhe kontrollit të mëvonshëm. Transparenca mbetet parim bazë, ndërsa vendimet janë publike, duke zbatuar rregullin e shumicës, por gjithmonë duke mbrojtur dhe respektuar të drejtat e pakicave. Sundimi i ligjit dhe dimensioni liberal i demokracisë Këto kritere demokratike përkojnë në masë të madhe me parimet e sundimit të ligjit, siç janë zbatimi i të drejtave themelore, barazia para ligjit dhe ligjshmëria. Edhe pse demokracia dhe sundimi i ligjit janë dy konceptime të dallueshme, ato janë kaq të ndërthurura sa nuk mund të mendohet ekzistenca e njërës pa tjetrën. Për këtë arsye flitet për një sundim demokratik të ligjit ose për një demokraci të plotë, të njohur ndryshe edhe si demokraci liberale. Në këtë kuptim të gjerë, fokusi nuk është vetëm te legjitimiteti zgjedhor dhe mbikëqyrja politike, por edhe te balanca ndërpushtetore, bashkëpunimi mes pushtetit gjyqësor, legjislativ dhe ekzekutiv, si dhe respektimi i përgjegjësive të secilit. Kjo nuk përbën thjesht një normë kushtetuese, por një domosdoshmëri për mbarëvajtjen e shtetit të së drejtës, duke kërkuar ndër të tjera që organet e kuvendit dhe qeveria të respektojnë dhe zbatojnë vendimet e gjykatave.