Pas rënies së Vuçiqit: Çfarë e pret skenën politike në Serbi dhe cilat janë sfidat e reja të pushtetit?

Pas një rezistence dyvjeçare të udhëhequr nga studentët, Aleksandar Vuçiq – i cili e ka drejtuar Serbinë si kryeministër apo president që nga viti 2014 – është larguar përfundimisht nga pushteti gjatë fundjavës. Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se sfida më e madhe për këtë lëvizje vetëm sa ka nisur, pasi ajo vjen pa një udhëheqës të përcaktuar qartë dhe pa një platformë të detajuar politike. Lista Studentore e ndërtoi fushatën e saj duke vënë theksin te ndalimi i korrupsionit, ngritja e institucioneve të pavarura, reforma në arsim dhe rritja e standardit jetësor. Të zhgënjyer nga ofertat e forcave tradicionale politike, qytetarët i dhanë besimin e tyre këtij entiteti të ri, duke i siguruar atij një triumf të qartë me 139 ulëse nga gjithsej 250 sa i ka Parlamenti. Menjëherë pas shpalljes zyrtare të rezultateve dhe konstituimit të Kuvendit, përfaqësuesit e kësaj liste do të kenë në dispozicion një afat prej 90 ditësh për të jetësuar kabinetin e ri qeveritar. Pikërisht në këtë pikë nis edhe faza e panjohurive për drejtimin që do të marrë vendi. Duke qenë se kjo është hera e parë që hyjnë në Kuvend, Lëvizja Studentore përbëhet kryesisht nga akademikë dhe specialistë të fushave të ndryshme, pa një lider të spikatur. Edhe pse numri i deputetëve u mjafton për të qeverisur e vetme, ata ende nuk kanë zyrtarizuar një kandidat për postin e kryeministrit. Në krye të listës zgjedhore ishte kardiologu Ilija Srdanoviq, profesor në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit të Novi Sadit, ndërsa në radhët e saj përfshiheshin edhe personalitete të njohura si ish-guvernatori i Bankës Qendrore, Dejan Soshkiq, dhe ish-ylli i basketbollit, Dejan Bodiroga. Megjithatë, asnjëri prej tyre nuk është lakuar ende publikisht si kryeministër i ardhshëm, ndërkohë që mungojnë edhe emrat për dikasteret ministrore. Eksperti për çështjet e Ballkanit, Nikola Xaviereff-Weckwerth, në një prononcim për Shërbimin e Ballkanit të Radios Evropa e Lirë, u shpreh se lëvizja lindi nga pakënaqësia e thellë qytetare ndaj realitetit ekzistues. Sipas tij, vendimi për të mos pasur një figurë unike në krye ishte një taktikë e qëllimshme për të shmangur sulmet e drejtpërdrejta nga ana e partisë së Vuçiqit. Kthesa e madhe politike u detonua nga një ngjarje tragjike e nëntorit të vitit 2024, kur 16 persona humbën jetën si pasojë e shembjes së çatisë së sapondërtuar në stacionin e trenit në Novi Sad. Studentët hodhën akuza të forta se fatkeqësia erdhi si rrjedhojë e punimeve cilësisht të dobëta, korrupsionit shtetëror dhe përfshirjes së kompanisë kineze që kishte fituar tenderin. Në programin e tyre, lëvizja ka premtuar transparencë maksimale në prokurimet publike, kontroll të rreptë të projekteve shtetërore dhe hapjen e të gjitha kontratave e tenderëve për publikun. Planet e tyre parashikojnë gjithashtu sekuestrimin e pasurive të paligjshme dhe nisjen e procesit të lustracionit për zyrtarët e korruptuar. Në lidhje me këtë momentum historik, hulumtuesja në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracive me seli në Uashington, Ivana Stradner, theksoi për Radion Evropa e Lirë se Serbia po ndien të njëjtin vullnet ndryshimi që u pa gjatë rrëzimit të ish-presidentit serb, Sllobodan Millosheviq. Ajo shtoi se rënia e Vuçiqit është vetëm hapi i parë, ndërsa tani detyra kryesore mbetet çrrënnjosja e sistemit autoritar dhe korruptiv, për t'i hapur rrugë ndërtimit të institucioneve vërtet demokratike.