Kthesë historike në Serbi: Fundi i epokës Vuçiq dhe udhëkryqi drejt qeverisë së re

Kryeqyteti serb është zgjuar në një realitet krejtësisht ndryshe pas natës së së dielës, e cila shënoi një kthesë vendimtare në skenën politike të vendit. Pas një dekade e gjysmë sundimi të pandërprerë të Partisë Përparimtare Serbe (SNS), Aleksandar Vuçiq u detyrua të pranojë humbjen në zgjedhjet e jashtëzakonshme parlamentare, duke ia dorëzuar mandatin e fitores Listës Studentore, një lëvizje popullore që mori jetë nga vala e protestave pas tragjisë së rëndë në Novi Sad. Duke folur nga selia e partisë së tij në Beograd, Vuçiq pranoi hapur se shifrat tregojnë një humbje të pashmangshme të zgjedhjeve. Sipas vlerësimeve të tij, Lista Studentore pritet të sigurojë mes 135 dhe 140 ulëse në parlament, ndërsa formacioni i tij politik do të mjaftohet me rreth 105 mandate. Megjithatë, pranimi i rezultatit është vetëm fillimi i një procesi të gjatë institucional. Përpara formimit të ekzekutivit të ri, Serbia duhet të përmbushë procedurat kushtetuese, të përcaktojë kryeministrin e ardhshëm – një emër që fituesit ende nuk e kanë bërë publik – si dhe të qartësojë se kush do të mbajë frenat e presidencës gjatë muajve në vijim. Sipas të dhënave të publikuara nga misioni vëzhgues CRTA, koalicioni "Studentët fitojnë" ka triumfuar me 51,47 për qind të votave, përballë listës "Aleksandar Vuçiq – Serbia e Bashkuar" e cila ka grumbulluar 40,42 për qind. Parashikimet e ngjashme të dala nga institucionet Ipsos dhe CeSID, të mbështetura te gjysma e mostrës nga 750 qendra votimi, i atribuojnë Listës Studentore 52 për qind të elektoratit dhe 138 mandate, krahasuar me 39,3 për qind dhe 104 ulëse për lëvizjen e Vuçiqit, i cili personalisht njoftoi se forca e tij ka arkëtuar afër 1.720.000 vota, kundrejt rreth 2.200.000 votave të tubuara nga studentët. Procesi zgjedhor u karakterizua nga një ngërç i thellë për partitë tradicionale, pasi, bazuar në raportimet e CRTA-s, përveç subjekteve të pakicave kombëtare që gëzojnë kushte preferenciale, asnjë parti tjetër nuk ka mundur të kapërcejë pragun elektoral. Kjo do të thotë se Partia Socialiste e Serbisë (SPS) e udhëhequr nga Ivica Daçiq, e cila ka qenë aleatja e përhershme e qeverive të drejtuara nga SNS-ja, mbetet jashtë dyerve të Kuvendit. Nga ana tjetër, Vuçiq specifikoi se Aleanca e Hungarezëve të Vojvodinës ka fituar tri mandate, Koalicioni Shqiptar një, kurse përfaqësimi i boshnjakëve përmes SDA-së mbetet ende në pikëpyetje për një ulëse të mundshme. Pjesëmarrja e qytetarëve në votime ka thyer çdo rekord të mëparshëm. Deri në orën 19:00, shifra e votuesve kishte arritur në 67,8 për qind, duke lënë pas ndjeshëm rezultatin e orës së njëjtë prej 55,5 për qind në zgjedhjet e vitit 2023. E drejta e votës u takonte gjithsej 6.451.292 shtetasve, të shpërndarë në 8.392 vendvotime anembanë vendit, ndërsa rezultatet përfundimtare dhe zyrtare pritet të zyrtarizohen nga Komisioni Republikan i Zgjedhjeve (RIK) gjatë ditëve në vijim. Kjo krizë e thellë politike, e cila kulmoi me zgjedhjet e 25 tetorit, e ka zanafillën pothuajse dy vite më parë. Shkas u bë shembja fatale e çatisë në stacionin e trenit në Novi Sad nëntorin e vitit 2024, ku humbën jetën 16 njerëz, një ngjarje që u shndërrua në simbol të zemërimit mbarëpopullor ndaj korrupsionit dhe apatisë shtetërore. Protestat masive të drejtuara nga gjenerata e re e studentëve u shtrinë me shpejtësi në çdo cep të Serbisë. Si pasojë e presionit, në janar të vitit 2025 dha dorëheqje kryeministri Millosh Vuçeviq, i cili u pasua në prill nga Gjuro Macut. Më pas, më 9 shtator 2026, parlamenti u shpërnda zyrtarisht, ndërsa më 27 shtator vetë Vuçiq dha dorëheqjen nga posti i kreut të shtetit për t'u vënë në krye të fushatës si bartës liste dhe pretendent për kryeministër, duke ia lënë përkohësisht detyrën e presidencës kryetares së Kuvendit dhe bashkëpunëtores së tij të ngushtë, Ana Bërnabiq. Gjatë gjithë fushatës elektorale, kreu i deritanishëm i shtetit hodhi akuza të vazhdueshme ndaj studentëve se mbështeten nga qarqe dhe agjentë të huaj, pretendime të cilat lëvizja studentore i ka hedhur poshtë me forcë. Për të siguruar krijimin e qeverisë së re në Parlamentin e Serbisë, çdo subjekt kërkon minimalisht 126 vota nga gjithsej 250 deputetë sa numëron legjislativi. Nëse projeksionet aktuale marrin formë zyrtare, Lista Studentore do ta ketë këtë shumicë të siguruar në mënyrë të pavarur, pa pasur nevojë për koalicione me forcat e tjera politike. Megjithatë, kjo mbështetje nuk mjaftohet për çdo vendim, pasi për ndryshimet kushtetuese kërkohet një shumicë e cilësuar prej dy të tretave, respektivisht 167 vota deputetësh.