Gjykatat Kushtetuese përballë epokës digjitale: Teknologjia ndihmon, por drejtësia mbetet privilegj njerëzor

Në kuadër të shënimit të 17-vjetorit të themelimit të Gjykatës Kushtetuese të Kosovës, ekspertë të shquar nga vendi, rajoni dhe Evropa u mblodhën për të debatuar mbi sfidat bashkëkohore që përballen institucionet e larta të drejtësisë. Fokus i diskutimeve ishte ndërthurja e standardeve ndërkombëtare me interpretimin kushtetues, si dhe ndikimi i inteligjencës artificiale në vendimmarrjen gjyqësore. Gjatë panelit dedikuar standardeve ndërkombëtare, pjesëmarrësit theksuan nevojën për mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe ruajtjen e pavarësisë institucionale në një botë gjithnjë e më komplekse. Irēna Kucina, kryetare e Gjykatës Kushtetuese të Letonisë, vlerësoi përkushtimin e Kosovës ndaj së drejtës ndërkombëtare, duke nënvizuar se Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut mbetet busullë kryesore për jurisprudencën vendore. Megjithatë, Kucina bëri një dallim të qartë mes detyrimeve ndërkombëtare dhe sovranitetit kushtetues. Ajo argumentoi se Kushtetuta nuk mund të zëvendësohet automatikisht nga konceptet e jashtme, por njëkohësisht paralajmëroi se asnjë shtet nuk mund të përdorë rendin e brendshëm si mburojë për të shmangur obligimet ndërkombëtare që ka marrë përsipër. Në një lidhje përmes platformës Zoom, Fiona Papajorgji, kryetare e Gjykatës Kushtetuese të Shqipërisë dhe njëherësh kryetare e Konferencës së Gjykatave Kushtetuese Evropiane, foli për rolin jetik të gjykatave në kohë krizash. Sipas saj, në një ambient të karakterizuar nga polarizimi shoqëror dhe tensionet globale, gjykatat janë garantueset kryesore që pushteti të mos tejkalojë kufijtë kushtetues dhe që të drejtat themelore të qytetarëve të mbeten të paprekshme. Një tjetër pikë kyçe e konferencës ishte roli i inteligjencës artificiale në sistemin juridik. Profesori i Fakultetit Juridik në Universitetin e Prishtinës, Qerim Qerimi, i cili ka shërbyer edhe si anëtar i Komisionit të Venecias për Kosovën, ofroi një këndvështrim të balancuar mbi këtë teknologji. Ai theksoi se, ndonëse inteligjenca artificiale mund të shërbejë si një mjet efikas për klasifikimin e të dhënave, menaxhimin e dokumentacionit dhe identifikimin e praktikave gjyqësore, ajo kurrsesi nuk mund të zëvendësojë autoritetin dhe përgjegjësinë e gjyqtarit në marrjen e vendimeve.