Zemërimi qytetar në sheshe: Katër plagët e rënda që po paralizojnë themelet e shtetit shqiptar

Sa herë që qytetarët ngrihen në protestë, pushteti tenton ta perceptojë pakënaqësinë e tyre si një krizë me natyrë politike, ndërsa turma e sheh atë si një kushtrim të domosdoshëm për drejtësi. Aktualisht, Shqipëria po kalon një fazë të tillë sociale. Duke lënë mënjanë ndarjet partiake, fjalimet e ditës dhe diskutimet në studio televizive, rrënjët e këtij revolti popullor ushqehen nga katër dukuri negative të hershme: korrupsioni, krimi, nepotizmi dhe mungesa e aftësisë profesionale. Këto nuk përbëjnë thjesht raste të izoluara brenda shoqërisë, por përbëjnë marshet e një sistemi që me kalimin e kohës po humbet aftësinë për t'u shërbyer qytetarëve të tij. Kjo është shtysa pse zëri i protestës kumbon fuqishëm në rrugë, në hapësirat mediatike, në rrjetet sociale dhe brenda çdo familjeje shqiptare që përballet çdo ditë me sfida të shumta. Korrupsioni vazhdon të mbetet sëmundja më e rëndë që ka prekur shtetin shqiptar. Pesha e tij nuk shfaqet vetëm nëpër dosje hetimore apo gjetje të raporteve ndërkombëtare, por shihet qartë te shkollat që ndërtohen keq, te spitalet që dështojnë të japin kujdesin e merituar, te akset rrugore që kushtojnë shumë më tepër se vlera e tyre reale dhe te qytetari që vëren se ligji nuk vepron njëlloj për secilin. Kur besimi se institucionet punojnë për të mirën e përbashkët zbehet, atëherë vetë morali dhe legjitimiteti i shtetit vihet në pikëpyetje. Në të njëjtën kohë, ndikimi i errët i krimit vijon të rëndojë mbi strukturat publike. Ky nuk është thjesht një shqetësim për ekzistencën e bandave kriminale, por për faktin se interesat e tyre duket se depërtojnë në ekonomi, politikë dhe vendimmarrje. Kur qytetarët dyshojnë se kapitali i errët mund të sigurojë ndikim dhe mbrojtje, besimi i tyre te drejtësia dhe te parimi i barazisë para ligjit thyhet. Megjithatë, dukuria që ndikon më drejtpërdrejt në jetën e përditshme të njerëzve mbetet nepotizmi. Në një realitet ku çdo vit largohen mijëra të rinj të shkolluar, bindja se postet dhe vendet e punës sigurohen nëpërmjet miqësive e jo meritës, mbjell një ndjenjë të fortë padrejtësie. Ky është faktori kryesor që i shtyn të rinjtë të braktisin vendin. Ata nuk largohen vetëm për shkak të pagave, por sepse kërkojnë një ambient ku aftësitë vlerësohen më shumë se afështia me njerëzit e pushtetit. Nga kjo qasje klienteliste shfaqet në mënyrë të pashmangshme edhe paaftësia institucionale. Kur kriter parësor bëhet bindja politike ose lidhja personale dhe jo profesionalizmi, pasojat janë të dukshme: vendime të gabuara, iniciativa të dështuara, administratë joefikase dhe politika që nuk japin zgjidhje për hallet e përditshme të qytetarëve. Kjo paaftësi nuk përkthehet vetëm në shifra teknike, por krijon kosto të rënda ekonomike, sociale dhe demografike për mbarë kombin. Në Shqipërinë e sotme, këto katër plagë janë të ndërthurura ngushtë me njëra-tjetrën. Korrupsioni nxit nepotizmin, i cili nga ana e tij prodhon paaftësi. Paaftësia më pas hap dyert për akte të reja korruptive, ndërsa të gjitha së bashku ndërtojnë një mjedis ku krimi depërton më lehtësisht në institucionet e shtetit. Ky rreth vicioz shpjegon qartësisht pse sfidat e vendit mbeten të pazgjidhura pavarësisht premtimeve të vazhdueshme. Protestat aktuale nuk duhen parë thjesht si një reagim kundër një qeverie të caktuar apo një politikani. Në thelb, ato përfaqësojnë qëndresën e një pjese të shoqërisë kundër këtij rrethi vicioz, duke kërkuar institucione funksionale, drejtësi të barabartë, administratë të bazuar te meritokracia dhe një shtet që vendos interesin e përgjithshëm mbi çdo privilegj grupi.