Përplasja Prishtinë-Bruksel: Si u gjend Kosova mes vullnetit të Kuvendit dhe vijave të kuqe ndërkombëtare

Data 12 tetor solli dy qëndrime diametralisht të kundërta brenda pak orësh, duke dëshmuar tensionin e ri diplomatik ndërmjet institucioneve të Kosovës dhe Bashkimit Evropian. Në Luksemburg, gjatë një prononcimi para takimit të ministrave të Jashtëm të BE-së, komisionarja për Zgjerim, Marta Kos, e cilësoi ndryshimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara si hap të papranueshëm dhe në thyerje të hapur me detyrimet ndërkombëtare të vendit. Nga ana tjetër, në Prishtinë, Organizata e Veteranëve të Luftës së UÇK-së (OVL-UÇK) reagoi përmes një deklarate të rreptë, duke i sugjeruar komisionares evropiane që të fokusohet te padrejtësitë në Hagë dhe jo te vendimmarrja e Kuvendit të Kosovës. Madje, kjo organizatë paralajmëroi organizimin e protestave masive pranë zyrave të BE-së nëse ligji nuk gjen zbatim pas hyrjes në fuqi. Këto zhvillime nuk përbëjnë thjesht dy lajme të së njëjtës ditë, por pasqyrojnë sfidën e madhe të Kosovës për të gjetur një ekuilibër mes sovranitetit legjislativ të Kuvendit dhe angazhimeve ndërkombëtare të ndërmarra përmes Kushtetutës dhe marrëveshjeve evropiane. Nisma ligjore nuk lindi si rrjedhojë e një debati të gjatë profesional, por si pasojë e një zhvillimi të fortë politik. Më 16 shtator, Dhomat e Specializuara shpallën vendimin e shkallës së parë kundër Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit, duke i dënuar me gjithsej 81 vjet heqje lirie për krime lufte. Vetëm pesë ditë më vonë, Partia Demokratike e Kosovës paraqiti amendamentet, të cilat u miratuan nga Kuvendi më 6 tetor me një mbështetje të gjerë politike, përfshirë edhe Lëvizjen Vetëvendosje. Ndryshimet e miratuara përmbajnë disa pika kyçe: - ngushtimin e mandatit kohor dhe fushëveprimit lëndor të gjykatës; - caktimin e dënimit maksimal deri në 15 vjet burgim; - mundësinë e ushtrimit të ankesave pranë Gjykatës Supreme të Kosovës; - vuajtjen e dënimeve brenda territorit të Kosovës dhe të drejtën e faljes presidenciale; - transferimin në vend të atyre lëndëve që dalin jashtë kornizës së re mandatare. Kronologjia e ngjarjeve flet qartë. Miratimi i një ligji që lehtëson dënimet menjëherë pas një aktgjykimi të rëndë penal e bën të vështirë argumentimin se bëhet fjalë vetëm për çështje teknike. Këtë perceptim ka kapur edhe Brukseli, i cili e sheh ndryshimin e rregullave në mes të procesit si precedent të rrezikshëm. Një element thelbësor që shpesh anashkalohet në diskursin publik, siç vë në dukje Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD), është fakti se vetë dispozitat e reja përcaktojnë që lëndët aktive vijojnë sipas legjislacionit paraprak deri në marrjen e vendimit nga Gjykata e Apelit. Kjo do të thotë se ndryshimet nuk e ndërpresin automatikisht gjykimin aktual në Hagë, pavarësisht hyrjes në fuqi të ligjit. Qëndrimi zyrtar i Bashkimit Evropian mbështetet në dy shtylla kryesore që kërkojnë vëmendje të veçantë. Shtylla juridike u theksua më 8 tetor nga Shërbimi Evropian i Veprimit të Jashtëm, i cili deklaroi se këto ndryshime bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës. Dhomat e Specializuara nuk janë produkt i një ligji të zakonshëm, pasi ato mbështeten te Neni 162 i Kushtetutës, te shkëmbimi i letrave me zyrtarët e BE-së në vitin 2014, si dhe te Marrëveshja e Shtetit Pritës e lidhur me Holandën. Sipas analizave të IKD-së, aktet ndërkombëtare të ratifikuara kanë epërsi mbi ligjet e brendshme dhe nuk mund tëtjetërsohen në mënyrë të njëanshme, pasi kërkojnë konsultim paraprak për çdo ndërhyrje në mandatin e gjykatës. Kritikët vlerësojnë se ky detyrim u anashkalua, duke qenë se i gjithë procesi i hartimit dhe votimit u krye brenda dy javësh. Shtylla politike përfshin mesazhet e qarta të dhëna nga komisionarja Kos, të cilat paralajmërojnë se çdo zmbrapsje nga standardet evropiane mund të pengojë procesin e integrimit evropian të Kosovës.