Simboli i Mbretëreshës Teuta: Si u shndërrua trashëgimia ilire në pjesë të identitetit tonë shpirtëror e familjar

Në brigjet e mrekullueshme të Adriatikut, konkretisht mbi zonën e njohur si Rana e Hedhun në Shëngjin, pak kohë më parë u përurua shtatorja monumentale e Mbretëreshës Teuta, një ndër personalitetet më emblematike të antikitetit ilir. Vendosja e këtij monumenti madhështor shërbeu si një ftesë për të reflektuar jo niqësisht mbi diskutimet shkencore rreth figurës së saj, por mbi mënyrën se si emri dhe trashëgimia e Teutës janë rrënjosur thellë në kujtesën kolektive të shqiptarëve. Gjatë një bashkëbisedimi të fundit me miq e intelektualë në qytetin e Klinës, kjo temë u trajtua me mjaft vëmendje. Krahas Teutës, figura e Agronit mbetet gjithashtu e njohur gjerësisht në historiografinë dhe traditën tonë. Prania e këtyre emrave tek anëtarët e familjeve tona – qofshin prindër, fëmijë apo vëllezër e motra – dëshmon për një lidhje të ngushtë kulturore e emocionale që shqiptarët kanë ruajtur ndër breza me botën e lashtë ilire, pa pasur nevojë të përdoren vetëm emrat si dëshmi e padiskutueshme e vazhdimësisë. Pas inaugurimit të shtatores, një reagim i historianit kroat Ivan Pamiç solli në vëmendje dallimin mes ngjarjeve antike dhe leximeve moderne kombëtare. Sipas tij, Teuta duhet lidhur ngushtësisht me bregun lindor të Adriatikut, veçanërisht me territoret e sotme të Malit të Zi dhe Dalmacisë jugore. Megjithëse ky këndvështrim kërkon një qasje më të kujdesshme dhe më të gjerë kontekstuale, duhet thënë se Teuta i përket një epoke që parakalon shtetet moderne dhe kufijtë e sotëm gjeografikë. Kjo do të thotë se personaliteti i saj nuk duhet interpretuar ngushtësisht vetëm përmes hartave të sotme politike, por kjo nuk e zbeh aspak vlerën që ajo ka fituar në ndërgjegjjen kombëtare shqiptare. Një figurë e shquar historike mund të shtrihet natyrshëm mbi një gjeografi të gjerë dhe, në të njëjtën kohë, të mbajë një vend të pazëvendësueshëm në memorien kulturore të një populli të caktuar. Për shqiptarët, Teuta, Agroni dhe figura të tjera ilire përfaqësojnë shtylla të lashtësisë që janë kultivuar me kujdes në traditë dhe simbolika. Prandaj, monumenti gjigant mbi Ranën e Hedhun nuk duhet parë si një tentativë për t'ia përvetësuar ekskluzivisht historinë, por si një homazh i merituar ndaj një mbretëreshe ilire që zë vend meritor në kujtesën tonë historike. Popujt e tjerë përgjatë vijës bregdetare të Adriatikut kanë çdo të drejtë ta kujtojnë dhe ta interpretojnë Teutën në raport me trashëgimet e tyre rajonale, por kjo nuk e përjashton aspak mënyrën se si shqiptarët e kanë përqafuar atë në kujtesën e tyre shpirtërore e kulturore. Në fund të fundit, pikërisht këtu qëndron mesazhi më i bukur i këtij monumenti: Mbretëresha Ilire Teuta ngrihet madhështore përballë hapësirës së pafundme të Adriatikut, ndërsa për ne mbetet ajo figurë e lavdishme e lashtësisë, emrin e së cilës e ruajmë me krenari e respekt në histori, kulturë dhe në gjirin e familjeve tona.