Kriza e mbipopullimit në qendrat korrektuese: Drejtuesit e burgjeve kërkojnë miratimin e amnistisë

Sistemi penitenciar në Maqedoninë e Veriut vazhdon të përballet me sfida serioze, ndërsa të burgosurit vijojnë të vuajnë dënimet e tyre në kushte të rënda. Mungesa e hapësirave të mjaftueshme ka sjellë një mbipopullim alarmant në institucionet ndëshkuese korrektuese, duke dëmtuar jo vetëm standardet e akomodimit, por edhe dinamikën e marrëdhënieve sociale ndërmjet personave të privuar nga liria. Të dhënat e siguruara nga Avokati i Popullit dëshmojnë se gjatë vitit 2025, mbipopullimi në burgun e Idrizovës është dyfishuar në krahasim me vitin 2024. Ndonëse ky institucion ka një kapacitet prej 1.187 vendesh, aty janë regjistruar 1.402 të burgosur, çka përfaqëson një tejkalim prej 215 personash. Në Burgun e Shtipit, ku kufiri maksimal është 139 të burgosur, janë evidentuar 255 persona, pra 116 më shumë se norma e lejuar. Ndërkohë, në burgun e Shutkës janë regjistruar 79 të burgosur më shumë se kapaciteti në dy prej reparteve të tij, në atë të Prilepit shifra tregon 31 të burgosur mbi normë, kurse në Manastir ky numër është 22. Në mungesë të investimeve për përmirësimin e kushteve dhe zgjerimin e kapaciteteve akomoduese, të cilat do t'u siguronin të burgosurve trajtim të dinjitetshëm sipas rekomandimeve të Avokatit di Popullit, institucionet po tentojnë që krizën aktuale ta menaxhojnë përmes një amnistie. Plani parashikon që për kategori të caktuara të veprave penale të propozohet shkurtimi i dënimit nga 10 deri në 20 për qind. Megjithatë, vendimi përfundimtar për këtë çështje mbetet në dorë të Ministrisë së Drejtësisë. Praktika të ngjashme të faljes masive janë zbatuar edhe në të kaluarën, siç ishte rasti i vitit 2018, kur për t'i dhënë frymëmarrje sistemit u liruan 750 të burgosur. Megjithatë, ekspertët e fushës tërheqin vëmendjen se instrumenti i amnistisë duhet trajtuar me maturi të lartë. Sipas një analize të Shoqatës Maqedonase të Penologjisë mbi pasojat e amnistisë, dëshmitë tregojnë se mungesa e programeve efektive të risocializimit bën që një numër i madh i personave të amnistuar të rikthehen sërish pas hekurave, çka dëshmon se kjo masë nuk përbën një zgjidhje afatgjatë kundër mbingarkesës. Përballë kësaj situate, theksohet nevoja urgjente për forcimin e sistemit të probacionit. Ky mekanizëm lejon që një person i dënuar të mbikëqyret dhe t'i nënshtrohet procesit të rehabilitimit në liri, me vendim të formës së prerë të gjykatës. Edhe pse ky sistem funksionon prej vitesh, Komisioni Evropian ka kërkuar vazhdimisht që masat e tilla të gjejnë zbatim më të gjerë në praktikë. Ish-ministri i Drejtësisë, Igor Fillkov, pati prezantuar një nismë të re ligjore, e cila megjithatë ende nuk ka marrë miratimin zyrtar. Drafti synon ngritjen e cilësisë së mbikëqyrjes dhe risocializimit të të dënuarve, duke stimuluar përdorimin më të gjerë të alternativave ndaj dënimit me burg. Projektligji parashikon aplikimin e mbikëqyrjes elektronike për personat që ndodhen në masën e arrestit shtëpiak, vlerësim të riskut individual dhe plane të personalizuara rehabilitimi për të parandaluar rikthimin te krimi. Për më tepër, nisma ligjore përfshin për herë të parë edhe një kapitull të veçantë dedikuar mbrojtjes së viktimave, me theks të veçantë te rastet e dhunës në familje dhe asaj me bazë gjinore.