Tërmet në botën e librit: Skandali i inteligjencës artificiale që vë në dyshim të ardhmen e letërsisë

Përdorimi i inteligjencës artificiale në fushën e botimeve është kthyer në kryefjalën e diskutimeve në Panairin e Librit në Frankfurt, ku ekspertët po debatojnë mbi kufijtë e rregullimit të kësaj teknologjie. Përtej paralajmërimeve globale për rreziqet e IA-së, për botën e letërsisë kjo sfidë përfshin çështje mjaft konkrete: mbrojtjen e pronësisë intelektuale, dominimin e gjigandëve teknologjikë dhe fatin e krijimtarisë njerëzore. Shumë aktorë të këtij sektori nësllojnë se hapat politikë të ndërmarrë deri më tani mbeten të pamjaftueshëm. Këtë vit, vëmendja është përqendruar te një pyetje mjaft e mprehtë: a mund të identifikojmë me saktësi nëse një vepër është krijuar nga inteligjenca artificiale? Urgjenca e kësaj dileme u shpërfaq qartë me skandalin që rrethon shkrimtarin haitiano-kanadez Thélyson Orélien. Romani i tij i parë, "C'etait ça ou mourir", i cili u mirëprit me lavdërime të mëdha, u përkthye në mbi 20 gjuhë dhe u nominua për çmimin prestigjioz "Prix Goncourt", u përfshi nga akuzat se është gjeneruar pothuajse tërësisht nga IA. Megjithëse autori i hedh poshtë këto pretendime, nominimi i tij u anulua, duke ngritur pikëpyetje të mëdha mbi besueshmërinë e mjeteve të detektimit. Lidhur me këtë paqartësi, Hannes Bajohr, profesor i Studimeve Gjermane në Universitetin e Kalifornisë, Berkeley, shpjegon se lexuesit dhe kritikët mund të detyrohen të bashkëjetojnë me dyshimin. Sipas tij, nëse origjina e një teksti bëhet e pamundur për t'u verifikuar, kriteri kryesor i vlerësimit do të mbetet vetëm cilësia përmbajtësore e veprës, pa marrë parasysh nëse në hartimin e saj ka ndihmuar teknologjia. Nga ana tjetër, autorja e njohur Nina George, e cila mban titullin e presidenteve të nderit të Këshillit Evropian të Shkrimtarëve, mbron një qëndrim krejtësisht të ndryshëm. E vlerësuar në Frankfurt me Çmimin "Friedrich Perthes" për mbrojtjen e të drejtave të autorit, George ka ngritur zërin në Parlamentin Evropian dhe në Bundestag kundër shfrytëzimit të veprave nga modelet e IA-së. Ajo e konsideron absurditet faktin që shkrimtarëve u kërkohet tashmë të provojnë se librat e tyre janë produkt i mendjes njerëzore, duke dënuar qasjen e korporatave teknologjike ndaj krijimtarisë. Pavarësisht kësaj, ka krijues që e shohin inteligjencën artificiale si një aleate lehtësuese. Artisti dhe autori amerikan Luke Stoffel e ka përdorur hapur këtë teknologji gjatë shkrimit të librit të tij autobiografik "How To Win One Million Dollars and Shit Glitter". Stoffel ka treguar se për shkak të disleksisë e ka pasur të pamundur të jetësonte historitë e tij, por përdorimi i IA-së i mundësoi përmbushjen e ëndrrës për t'u bërë autor.