Kriza e integrimit: Pse Serbia po humbet hapin dhe udhërrëfyesin e BE-së?

Serbia rrezikon të mbetet përfundimisht jashtë skemës së udhërrëfyesve orientues për anëtarësim në Bashkimin Evropian, duke shënuar kështu rënien përfundimtare nga pozita e dikurshme si lider rajonal në procesin e integrimit. Në fund të tetorit, Komisioni Evropian do të zyrtarizojë paketën e re të zgjerimit, ku udhërrëfyesit specifikë do t'i ndahen vetëm Malit të Zi, Shqipërisë, Ukrainës dhe Moldavisë – shteteve që kanë dëshmuar ritmin më të lartë të reformave dhe përparimit drejt bllokut evropian. Duke dëshmuar para Komisionit për Punë të Jashtme të Parlamentit Evropian më 7 tetor, komisionarja për Zgjerim, Marta Kos, theksoi se Beogradi zyrtar duhet të dëshmojë me vepra vullnetin e tij politik, duke vënë theksin te përafrimi strategjik dhe harmonizimi me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të BE-së. “Serbia do të duhet të përmbushë më shumë kushte. Pas zgjedhjeve, do të shohim se sa serioze është Qeveria e saj, nëse vetëm do të flasë për dëshirën për t’u bërë anëtare e BE-së, apo edhe do të ndërmarrë hapa konkretë në këtë drejtim”, u shpreh ajo. Nga ana e tij, Strahinja Subotiqi nga Qendra për Politika Evropiane në Beograd, vlerëson se ky zhvillim përbën një kambanë të fortë alarmi për bllokimin e thellë institucional të vendit, i cili prej vitesh nuk ka hapur asnjë grupkapitull të ri dhe nuk mund të përfitojë nga mbështetja financiare e Planit të Rritjes. “Tani, në thelb, po na dërgohet mesazhi se mund të humbasim edhe përfitime të shumta që lidhen me anëtarësimin gradual në BE”, paralajmëroi ai, duke kujtuar se negociatat e Serbisë kanë ngelur në vend-shkronjë që prej dhjetorit të vitit 2021. Duke ilustruar qasjen e re të Komisionit Evropian, komisionarja Kos përdori një analogji automobilistike për të shpjeguar se planet e veprimit kanë kuptim vetëm atëherë kur makina ka një motor funksional, i cili në këtë rast ushqehet nga reformat e brendshme demokratike. Ndërkohë, Corina Stratulat nga e njëjta organizatë analitike thekson se ky vendim shërben si dëshmi se statusi i vendit prijës nuk është i garantuar, por kërkon përkushtim të vazhdueshëm në sundimin e ligjit dhe vlerat demokratike. Procesi i eurointegrimit të Serbisë ka mbetur i ngrirë që nga hapja e grupkapitullit të katërt për agjendën e gjelbër në fund të vitit 2021, një periudhë kjo e shoqëruar me tensionet dhe protestat e ashpra qytetare kundër projektit të shfrytëzimit të litiumit nga kompania Rio Tinto.