Nevojë urgjente për ndryshimin e Speciales, thirrje që Presidentja të nisë analizën kushtetuese

Data 6 tetor është shënuar si një zhvillim kyç për Kosovën, fillimisht përmes kalimit të projektligjit për ndryshimet që i dedikohen Gjykatës Speciale dhe më pas me zgjedhjen e Justina Shiroka-Pulës në krye të shtetit si presidente e re. Ndryshimet ligjore të miratuara në Kuvendin e Kosovës gjatë muajit tetor 2026 nuk shpërbëjnë apo mbyllin përfundimisht Dhomat e Specializuara, mirëpo ato sjellin kufizime dhe modifikime thelbësore në mënyrën se si ky institucion do të funksionojë në të ardhmen. Iniciativa legjislative përfshin disa pika kyçe: Periudha kohore e juridiksionit: Mandati kohor për hetimin e krimeve ngushtohet, duke u kufizuar nga 1 korriku 1999 deri më 31 dhjetor 2000, duke u hequr kështu periudha e mëparshme prej janarit 1998 deri më 30 qershor 1999. Juridiksioni territorial: Kompetenca e gjykatës shtrihet vetëm brenda kufijve territorialë të Kosovës, duke hequr çdo juridiksion të mundshëm mbi pretendimet jashtë vendit, përfshirë ato në pjesën veriore të Shqipërisë. Dënimi maksimal: Vlerësohet kufizimi i dënimit maksimal me burgim në 15 vjet, duke u bazuar në parimin e së drejtës penale “lex mitior”, i cili aplikon ligjin më të favorshëm për të dënuarin. Mbajtja e dënimeve dhe procedurat: Parashikohet që vuajtja e dënimeve të kryhet brenda territorit të Kosovës, duke hapur shtigje të reja për trajtimin e personave të dënuar dhe ecurinë e procedurave. Ndërkohë, ajo që mbetet e paprekur është fakti se gjykatat nuk do të mbyllen tërësisht dhe se procedurat e apelit për krerët e UÇK-së do të vazhdojnë, ndërsa hetimet mbi pretendimet për trafikim organesh sipas raportit të Këshillit të Evropës mbyllen brenda mandatit ekzistues. Në këtë kontekst, profesori dhe doktori Sadri Ramabaja ka vlerësuar se autoritetet në Kosovë duhet ta trajtojnë me seriozitet maksimal mundësinë e rishikimit të Ligjit për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar, duke e cilësuar këtë si hap të domosdoshëm për konsolidimin e rendit kushtetues dhe garantimin e sovranitetit shtetëror. Duke shprehur qëndrimin e tij, Ramabaja ka theksuar se institucioni i Presidencës duhet të ndërmarrë hapa konkretë institucionalë për të iniciuar një analizë të thellë juridike, në të cilën do të përfshiheshin njohës të spikatur të së drejtës kushtetuese e ndërkombëtare, me qëllim vlerësimin e praktikës së deritanishme dhe harmonizimin e ligjit me standardet evropiane. Sipas tij, një hap i tillë nuk duhet të interpretohet si tentativë për t'i ikur drejtësisë apo si përplasje me aleatët ndërkombëtarë, por thjesht si një mundësi reale për të detektuar mangësitë e mundshme dhe për të parë nëse ekzistojnë bazat e duhura juridike për korrigjime të mëtejshme ligjore. “Hapi i parë që do t’i sugjeroja Presidentes së Republikës së Kosovës do të ishte inicimi i një procesi serioz për rishqyrtimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar, me synimin për të identifikuar dhe korrigjuar mangësitë e mundshme juridike e kushtetuese të tij. Ky proces duhet të mbështetet në ekspertizë profesionale, në analizë të hollësishme të praktikës së deritanishme dhe në një vlerësim të kujdesshëm të përputhshmërisë së dispozitave përkatëse me rendin kushtetues të Republikës së Kosovës”, ka deklaruar Ramabaja. Duke sjellë në vëmendje miratimin e këtij ligji në vitin 2015, ai ka shtuar se vendimet e kaluara politike nuk duhet të përjashtohen përgjithmonë nga një qasje kritike dhe reflektim i mirëfilltë institucional. Në përmbyllje, Ramabaja ka sugjeruar ngritjen e një grupi të pavarur ekspertësh për të shqyrtuar dispozitat e këtij ligji dhe hapësirat për ndërhyrje, duke vlerësuar gjithashtu se bashkëpunimi dhe konsultimet e vazhdueshme me partnerët ndërkombëtarë mbeten parësore për ruajtjen e partneritetit dhe dialogut.