Rregulla të hekurta për anëtarët e rinj të BE-së: 15 vjet nën 'llupë', rrezikojnë fondet dhe të drejtën e votës

Shtetet që do të anëtarësohen në Bashkimin Europian në të ardhmen pritet t’i nënshtrohen një regjimi të rreptë monitorimi prej 15 vitesh pas pranimit. Gjatë kësaj periudhe prove, ato rrezikojnë të mbeten pa fonde europiane dhe pa të drejtë vote nëse konstatohen shkelje të rënda të shtetit të së drejtës. Ky propozim vjen përmes një pakete të re masash të prezantuar të martën nga Komisioni Europian. Projekti synon të forcojë mekanizmat mbrojtës ndaj vendeve të reja kandidate, duke mundësuar një integrim gradual dhe më të sigurt në bllok. Qëllimi kryesor i kësaj nisme është parandalimi i skenarëve ku ndryshimet e brendshme politike në një shtet të sapoanëtarësuar mund të paralizojnë ose të dëmtojnë proceset vendimmarrëse të Bashkimit Europian. Komisionerja Europiane për Zgjerimin, Marta Kos, ishte e prerë në deklaratën e saj lidhur me këtë çështje: “Jam kritikuar shumë kur thashë për herë të parë se nuk dua të shoh kuaj të rinj trojanë në Bashkimin Europian. Kjo ishte ende para zgjedhjeve në Hungari. Sot mund të them: jo më Viktor Orbán”. Kjo nismë vjen pas kërkesës së pesë vendeve themeluese të BE-së në qershor të këtij viti, të cilat kërkuan garanci më të forta në traktatet e ardhshme të anëtarësimit për të adresuar me shpejtësi regresin demokratik. Komisioni vlerëson se përvoja e hidhur me Hungarinë ka nxjerrë në pah dështimet e nenit 7 të Traktatit të BE-së, i cili konsiderohet tejet i ngadaltë dhe joefektiv për pezullimin e të drejtave të vendeve shkelëse. Mekanizmi i ri i propozuar do të funksionojë paralelisht me nenin 7, duke shërbyer si një mjet i shpejtë për ndëshkimin e shteteve të reja që cenojnë vlerat europiane apo parimin e bashkëpunimit të sinqertë. Si shembull konkret, Komisioni përmend qëndrimin e Budapestit ndaj Ukrainës, ku Hungaria fillimisht pranoi dhënien e statusit kandidat për Kievin, por më pas bllokoi ecurinë e procesit. “Pasi biem dakord për një objektiv, të gjithë duhet të punojmë për të njëjtin objektiv”, nënvizoi komisionerja Kos. Ky instrument ndëshkues do të jetë i vlefshëm për një periudhë prej 15 vitesh pas anëtarësimit dhe do të aplikohet në mënyrë proporcionale, ku heqja e së drejtës së votës do të rezervohet vetëm për devijimet më ekstreme. Procedura e sanksionimit mund të iniciohet nga Komisioni Europian ose nga një grup shtetesh anëtare, ndërsa vendimi final do t'i takojë Këshillit të BE-së, ndonëse ende nuk është specifikuar lloji i shumicës së votave të nevojshme. Masat mbrojtëse nuk janë të panjohura në historikun e zgjerimit të BE-së, pasi edhe traktatet e kaluara kanë përmbajtur klauzola të ngjashme për tregun e brendshëm dhe drejtësinë, por ato zgjasnin vetëm tre vjet. Tashmë, Komisioni kërkon që këto afate të zgjaten ndjeshëm. Për më tepër, në traktatet e reja do të kërkohet një zotim nga vendet e reja që të mos përdorin veton apo rregullin e unanimitetit për të zgjidhur mosmarrëveshje dypalëshe në kurriz të zgjerimit. Një shembull aktual i kësaj problematike është Bullgaria, e cila po bllokon integrimin e Maqedonisë së Veriut duke kërkuar ndryshime në kushtetutën e Shkupit. Ndonëse një pjesë e këtyre propozimeve kërkojnë dritën jeshile nga vendet anëtare aktuale, ky plan tregon qartë vendosmërinë e Brukselit për të mos lejuar më pengesa të brendshme që cenojnë funksionimin e unionit.