Bllokimi institucional në Kosovë: Kush e merr drejtimin e shtetit nëse dështon zgjedhja e presidentit?

Republika e Kosovës ka vetëm edhe një ditë kohë, deri më 6 tetor, për të përmbyllur procesin e zgjedhjes së kreut të ri të shtetit. Nëse ligjvënësit nuk arrijnë të gjejnë një konsensus brenda këtij afati, pasojat janë të paracaktuara qartë në aspektin procedural: legjislativi shpërndahet automatikisht dhe vendi drejtohet drejt zgjedhjeve të parakohshme. Megjithatë, pikëpyetja më e madhe që mbetet pezull është se kush do të udhëheqë me kompetencat presidenciale pas këtij zhvillimi. Sipas aktgjykimeve të fundit të Gjykatës Kushtetuese, konkretisht për rastet KO256/26 dhe KO258/26, dita e fundit e afatit prej 60 ditësh për votimin e presidentit, i cili ka nisur më 8 gusht, përfundon pikërisht më 6 tetor. Ky afat mbështetet në nenin 82 të Kushtetutës, i cili parashikon shpërndarjen e detyrueshme të Kuvendit nëse kreu i shtetit nuk zgjidhet brenda kësaj periudhe kohore. Kjo do të thotë se mjafton thjesht mosarritja e zgjedhjes së presidentit deri në datën e caktuar që dispozita kushtetuese të hyjë në fuqi automatikisht, pa pasur nevojë për ndonjë vendim shtesë nga ana e Kuvendit. Ky parim ishte konfirmuar edhe më herët përmes një vendimi të Gjykatës Kushtetuese në muajin mars të vitit 2026, ku theksohej se ky dështim sjell shpërndarjen e Kuvendit dhe hapjen e rrugës për zgjedhje të reja, të cilat duhet të organizohen brenda një afati prej 45 ditësh. Megjithatë, ky skenar nxjerr në pah një ngërç të rëndë ligjor: kush do të jetë në krye të institucioneve shtetërore? Në rrethana normale, detyrat e presidentit do t’i kalonin kryetarit të Kuvendit në cilësinë e ushtruesit të detyrës. Por situata aktuale është bërë tejet e ndërlikuar, pasi aktualisht në krye të Kuvendit është Albulena Haxhiu, e cila tashmë ka mbajtur postin e ushtrueses së detyrës së presidentit për një periudhë gjashtëmujore. Ajo e mori këtë përgjegjësi pas përfundimit të mandatit të ish-presidentes Vjosa Osmani më 4 prill. Neni 90, paragrafi 3 i Kushtetutës, përcakton qartë se kjo detyrë “nuk mund të ushtrohet për një periudhë më të gjatë se gjashtë muaj”, një afat ky që ka skaduar zyrtarisht të dielën, më 4 tetor. Ky ngërç ka sjellë një paqartësi të madhe juridike, pasi Kushtetuta nuk ofron një zgjidhje të shprehur për situatën kur periudha maksimale prej gjashtë muajsh e ushtruesit të detyrës merr fund, ndërkohë që vendi ende nuk ka një president të zgjedhur. Sipas ekspertëve të shoqërisë civile, kufizimi gjashtëmujor i përcaktuar në nenin 90 është absolut. Sipas këtij leximi juridik, Haxhiu nuk gëzon të drejtën të vazhdojë ushtrimin e kompetencave presidenciale vetëm për shkak se procesi i zgjedhjes së pasardhësit të saj ka dështuar. Naim Jakaj nga Instituti i Kosovës për Drejtësi tërheq vërejtjen se skadimi i këtij afati lë vendin pa asnjë figurë zyrtare që mban mandatin e ushtruesit të detyrës. Ai paralajmëron se një situatë e tillë rrezikon të fusë shtetin në kaos kushtetues, duke lënë funksione kyçe pa mbikëqyrje, përfshirë edhe postin e Komandantit Suprem të Forcës së Sigurisë së Kosovës. Jakaj thekson se pozita e ushtruesit të detyrës ishte menduar si një zgjidhje kalimtare, gjatë së cilës faktori politik duhej të kishte gjetur gjuhën e përbashkët për të emëruar një president të ri. Në këtë mënyrë, kjo zbrazëtirë e re ligjore parashtron një pyetje urgjente për funksionimin e shtetit: nëse Kuvendi dështon të zgjedhë kreun e ri të shtetit brenda afatit, kush do të ketë autoritetin për të ushtruar kompetencat e mbetura presidenciale dhe mbi të gjitha, kush do të ketë mandatin për të shpallur zgjedhjet e parakohshme?