Hija e rrëzimit të Millosheviçit: A po përballet Aleksandar Vuçiç me të njëjtin fat?

Në kujtesën e tij politike, 5 tetori i vitit 2000 mbetet një pikë e errët. Presidenti aktual serb, Aleksandar Vuçiç, dikur i përshkruante këto ngjarje si momentin kur "në sipërfaqe del i gjithë llumi dhe fundërrinat e shoqërisë", duke shtuar me bindje se ata i kanë nxjerrë mësimet e duhura dhe do të triumfojnë sërish. Megjithatë, ajo datë shënon traumën më të madhe politike për liderin autoritar të Serbisë. Ishte koha kur revolta popullore detyroi diktatorin e dëshmuar dhe arkitektin e luftërave ballkanike, Sllobodan Millosheviç, të pranonte disfatën në zgjedhje përballë një koalicioni të gjerë të forcave të vogla demokratike. Gjatë asaj periudhe, Vuçiç gjendej në anën e kundërt të historisë. Si pjesëtar i Partisë Radikale Serbe, e cila bashkëqeveriste med Millosheviçin, dhe si ministër i Informacionit, ai luajti një rol kyç në censurimin e egër të mediave të lira. Ndryshimet demokratike të para dy dekadave e gjysmë mbeten një plagë e pashëruar për udhëheqësin aktual të Serbisë. Sot, rrethanat po e vendosin atë përpara një sfide tejet të ngjashme. Pasi dha dorëheqjen nga pozita e kreut të shtetit, Vuçiç synon të marrë postin e kryeministrit në zgjedhjet e 25 tetorit, duke kryesuar listën e Partisë Përparimtare Serbe. "Këto zgjedhje janë një referendum", thotë politologu dhe eksperti i sondazheve, Dushan Lj. Milenkoviç. Sipas tij, Serbia ndodhet në një udhëkryq historik për dekadat e ardhshme: ose do të çlirohet nga regjimi autokratik i Vuçiçit, ose do të zhytet në një epokë të gjatë represioni dhe diktature. Ndryshe nga viti 2000, kërcënimi kryesor për pushtetin e tij nuk buron nga partitë tradicionale opozitare, por nga rinia universitare. "Lista e Studentëve" lindi si një reagim masiv ndaj korrupsionit dhe keqpërdorimit të pushtetit, pas protestave disamujore që paralizuan universitetet kryesore. Shkëndija që ndezi këtë revoltë ishte tragjedia e fundvitit 2024 në Novi Sad, ku shembja e strehës së stacionit hekurudhor sapo të rikonstruktuar la të vdekur 16 persona. Duke shmangur politikanët e vjetër dhe profesionistë, studentët kanë kandiduar profesorë me integritet, aktivistë të shoqërisë civile dhe figura publike me peshë. Kjo strategji duket se po funksionon pas vitesh dështimesh të një opozite të përçarë. Sondazhet e fundit tregojnë një rritje mbresëlënëse të studentëve me 44.4% të mbështetjes, duke kaluar kampin e Vuçiçit që renditet në kuotën 41.7%. Për më tepër, pjesa më e madhe e partive opozitare janë tërhequr nga gara për t'u rreshtuar pas lëvizjes studentore. Nga ana tjetër, sondazhet e realizuara nga institutet e afërta me qeverinë parashikojnë një fitore të lehtë për Vuçiçin. Megjithatë, në një vend ku besimi te institucionet dhe mediat ka prekur fundin, këto shifra shihen me mosbesim të madh nga opinioni publik. Ish-kryeministri i parë demokrat i Serbisë, Zoran Zhivkoviç, i cili mori detyrën pas vrasjes tragjike të Zoran Gjingjiçit në vitin 2003 dhe ishte pjesë e koalicionit fitues të vitit 2000, konfirmon ekzistencën e një "atmosfere referendumi". Ai kujton se në atë kohë kishte një opozitë të strukturuar dhe solide. Ndërsa për skenën aktuale politike, Zhivkoviç shprehet kritik, duke thënë se opozita e sotme ngjan me "dinosaurët në shekullin XXI" – ose ka pushuar së ekzistuari, ose ka bërë kompromis me regjimin, duke dështuar të kontribuojë në kthimin e shtetit të së drejtës. Kjo lëvizje e re protestuese po dëshmohet më e fuqishme se ajo e vitit 2000. Zhgënjimi i thellë ndaj klasës së vjetër politike dhe akuzat e vazhdueshme ndaj Vuçiçit për kontroll të ashpër mbi mediat dhe shfrytëzim të burimeve shtetërore për interesa personale, kanë krijuar një valë të paprecedentë pakënaqësie, duke e vendosur liderin serb përballë një rreziku real politik.