Këshilli Fiskal jep alarmin: Modeli aktual i pensioneve çon drejt greminës financiare, kërkohen ndryshime urgjente

Sistemi pensional i vendit po ballafaqohet me sfida serioze strukturore, ndërsa vlerësimet tregojnë se në mungesë të ndërhyrjeve të menjëhershme, boshllëku financiar deri në vitin 2030 do të kapërcejë shifrën e 6.3 përqind të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB), për të kulmuar në rreth 6.6 përqind përgjatë periudhës 2035-2037. Këto të dhëna vijnë përmes një analize të thelluar të porositur nga Këshilli Fiskal mbi qëndrueshmërinë afatgjatë të këtij sektori. Intervali kohor më kritik parashikohet të jetë ai mes viteve 2038 dhe 2048, periudhë gjatë së cilës shpenzimet e tranzicionit do të prekin majën e tyre, ndërkohë raporti mes kontribuesve dhe përfituesve të pensionit pritet të zbresë nën nivelin 1.3. Faktorët që kanë sjellë këtë situatë janë të njohur dhe datojnë prej dy dekadash. Ndër to veçohen zvogëlimi i shkallës së kontributeve nga 21.2 përqind në 18 përqind, si dhe ngritjet e herëpashershme të pensioneve jashtë kornizave ligjore. Po ashtu, ndikim të ndjeshëm kanë dhënë sfidat demografike dhe prania e tregut joformal. Statistikat dëshmojnë se duke filluar nga viti 2023, shpenzimet për pagesën e pensioneve po e tejkalojnë ndjeshëm ritmin e të hyrave nga kontributet, ku për vitin 2025 parashikohet një rritje e shpenzimeve prej 19 përqind krahasuar me vetëm 8.8 përqind të të ardhurave. Përfaqësuesit e Këshillit Fiskal theksojnë domosdoshmërinë e heqjes dorë nga praktikat e improvizuara, siç janë shtesat lineare. Sipas tyre, ngarkesa aktuale nuk është pasojë e ndryshimeve demografike, por rezultat i indeksimeve dhe ngritjeve lineare. Për t'i bërë ballë kësaj krize, sugjerohet një paketë e integruar masash, e cila përfshin ngritjen graduale të kontributeve në 20 përqind, indeksimin e lidhur ekskluzivisht me shkallën e inflacionit, frenimin e ekonomisë informale dhe nxitjen e përfshirjes së gjinisë femërore në tregun e punës. Nga ana e tij, drejtuesi i Fondit të Sigurimeve Pensionale, Nikola Memov, ndan të njëjtin qëndrim se norma e kontributeve duhet të pësojë rritje në mënyrë të shkallëzuar. Duke iu referuar shifrave, Memov u shpreh se niveli aktual prej 18.8 përqind nuk mjafton për të mbuluar nevojat e fondit, duke kërkuar njëkohësisht rishikim të metodologjisë së pagesave dhe vendosjen e filtrave më të rreptë kontrolli për pensionet preferenciale. Sa i përket shtyllës së dytë pensionale, e cila ka nxitur debate në opinionin publik, Këshilli Fiskal sugjeron ripërtëritjen e strategjisë së investimeve, duke u orientuar drejt instrumenteve që mbartin rrezik më të lartë por që garantojnë fitime më të konsiderueshme.