Qëndrimi dhe angazhimi shtetëror i Shqipërisë për çështjen e Çamërisë gjatë viteve 1925-1928

Pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, Traktati për minoritetet, i nënshkruar nga shumica dërrmuese e shteteve evropiane, u dha garanci të plota pakicave për mbrojtjen e të drejtave të tyre. Duke qenë ndër nënshkruesit e këtij dokumenti, Shqipëria përmbushi detyrimet ndaj pakicës greke brenda territorit të saj, duke i siguruar shkolla në gjuhën amtare, paprekshmërinë e jetës dhe pronës, si dhe përfaqësim të drejtpërdrejtë në Parlament. Tirani zyrtar ushqente shpresën se Athina do të tregonte të njëjtën qasje reciproke ndaj shqiptarëve që jetonin në tokën greke. Edhe pse autoritetet helene i pranonin çamët si minoritet shqiptar, për shkak të përkatësisë së lor fetare, ato bënin përpjekje sistematike për t'i paraqitur si turq, skemë kjo që i shërbente synimit të tyre për shkëmbimin e popullsive mes Greqisë dhe Turqisë. Diplomacia dhe institucionet shtetërore shqiptare nuk reshtën së mbrojtur të drejtat e popullsisë çame. Një kontribut të shquar në këtë drejtim dha Mithat Frashëri, në cilësinë e përfaqësuesit të Shqipërisë në Athinë. Më 21 janar 1925, ai njoftonte Ministrinë e Punëve të Jashtme në Tiranë se delegati shqiptar në Gjenevë kishte kërkuar që gjuha të shërbente si kriter primar i origjinës për çështjen e çamëve. Përpjekjet vijuan më 18 gusht 1925, kur Frashëri i shkruante Erik Kolbanit, drejtor i Seksionit të Pakicave në Lidhjen e Kombeve, duke i përcjellë një kopje të letrës dërguar Kryetarit të Përfaqësuesve të Lidhjes së Kombeve për mbrojtjen e pakicave shqiptare në Greqi, me qëllim që kjo e fundit të përfshihej seriozisht në mbrojtjen e shqiptarëve myslimanë në Greqi. Në kuadër të ndryshimeve qeveritare, angazhimi diplomatik u intensifikua. Më 16 nëntor 1925, ministri i Punëve të Jashtme, Hysen Vrioni, i drejtohej Erik Drummondit, sekretar i përgjithshëm i Lidhjes së Kombeve në Gjenevë. Ai dëshmoi se Qeveria shqiptare zotëronte prova të pakundërshtueshme se autoritetet greke në Çamëri përdornin çdo mjet të mundshëm për të detyruar elementin shqiptar të shpërngulej me dhunë drejt Turqisë. Nga ana e tij, Drummondi, në përgjigjen dërguar zotit Vrioni, bëri të ditur se Lidhja e Kombeve kishte kërkuar një raport zyrtar shpjegues nga Greqia lidhur me këto zhvillime. Në hapësirën e brendshme institucionale, në bashkëpunim të ngushtë me ekzekutivin, Kuvendi Shqiptar trajtoi me prioritet çështjen e strehimit të emigrantëve. Gjatë seancës parlamentare të 2 dhjetorit 1925, kryetari i parlamentit hodhi në shqyrtim projektin për ngritjen e një komisioni të posaçëm për vendosjen e emigrantëve. U vendos që ky organ të pagëzohej si Drejtori e Emigrantëve, e përbërë nga një drejtor, dy këshilltarë, një sekretar dhe një shërbëtor. Deputeti Rusi ngriti shqetësimin se për shkak të peshës së madhe që kishte ky institucion, drejtori duhet të ishte një figurë me aftësi të larta dhe të mbante titullin e drejtorit të përgjithshëm. Gjatë të njëjtës seancë u diskutua edhe ndryshimi i ligjit për shpërndarjen e tokave shtetërore për emigrantët bujq, ku u shqyrtua raporti i komisionit të kryesuar nga deputeti Erebara. Ky komision i kërkoi zyrtarisht dhomës së deputetëve t'i rekomandonte Qeverisë hyrjen e menjëhershme të ligjit në fuqi. Konkretisht, Neni 1 parashikonte qartë se të gjithë bashkëkombësit nga viset e lëshuara jashtë kufijve shtetërorë të Shqipërisë, të detyruar të largoheshin prej andej që nga data e botimit të këtij ligji, gëzonin të drejtën të vendoseshin përfundimisht brenda kufijve të Republikës Shqiptare, duke fituar njëkohësisht shtetësinë dhe një vendbanim të sigurt.