Përtej votimit për Specialen: Pse hesht politika për vrasjet e pazbardhura të pasluftës?

Kuvendi i Kosovës ka kaluar në lexim të parë paketën e ndryshimeve ligjore për Dhomat e Specializuara, duke siguruar 91 vota pro. Kjo nismë u mbështet fuqishëm nga Lëvizja Vetëvendosje dhe kryeministri Albin Kurti, ndërkohë që Lidhja Demokratike e Kosovës zgjodhi të mos merrte pjesë fare në procesin e votimit. Megjithatë, përtej diskutimeve teknike e juridike për fatin e të dënuarve në Hagë, në opinionin publik ka ngritur krye një dilemë e madhe: si ka mundësi që gjatë këtij mobilizimi të gjerë politik u la në hije çështja e vrasjeve politike të shqiptarëve, veçanërisht e aktivistëve dhe figurave publike të lidhura ngushtë me LDK-së dhe trashëgiminë politike të presidentit historik Ibrahim Rugova? Votimi i zhvilluar të dielën nuk përbënte thjesht një akt ligjor, por shërbeu si një pasqyrë e qartë e skenës aktuale politike në vend. Partia Demokratike e Kosovës ishte ajo që e sponsorizoi lëvizjen, ndërsa Vetëvendosje dhe Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës u rreshtuan menjëherë në favor të saj. Nga ana tjetër, LDK-ja u distancua duke mbetur jashtë sallës, gjest që shënon fillimin e një debati shumë më të gjerë. Për LDK-së, kjo çështje nuk mund të shkëputet kurrë nga kronika e errët e vrasjeve të personaliteteve të shquara shqiptare gjatë dhe pas përfundimit të luftës. Për më shumë se dy dekada me radhë, familjarët e viktimave, bashkëpunëtorët dhe strukturat e kësaj force politike nuk kanë reshtur së kërkuari të vërtetën dhe drejtësi për njerëzit e tyre. Pse këto krime të rënda nuk kanë marrë ende një epilog përfundimtar nga drejtësia? Edhe në të kaluarën, LDK-ja ka insistuar vazhdimisht që çështja e krimeve të pazbardhura të përfshihet në çdo diskutim të thellë rreth Gjykatës Speciale. Prandaj, bojkotimi i këtij votimi shkon përtej një mospajtimi të thjeshtë procedural. Polemika e ditëve të fundit është fokusuar kryesisht te kompetencat e Speciales, kufizimet e dënimeve, mundësitë e apelimit, amnistitë presidenciale dhe e drejta që dënimet të vuhen brenda institucioneve korrektuese të Kosovës. Këto mbeten pa dyshim tema legjitime në rrafshin juridik. Çdo individ që ballafakohet me drejtësinë gëzon të drejtën e garantuar për një proces të rregullt gjyqësor. Megjithatë, mekanizmat e drejtësisë nuk ekzistojnë vetëm për të mbrojtur të akuzuarit. Dhe gjatë gjithë kësaj fushate debatesh, tragjedia e shqiptarëve të ekzekutuar për motive politike – në veçanti e atyre që i përkisnin rrethit të LDK-së dhe ideologjisë rugoviane – u la pothuajse tërësisht në heshtje. Për familjet e këtyre viktimave, ndjenja e drejtësisë së munguar mbetet një plagë e hapur. Gjatë fjalës së tij, kreu i ekzekutivit, Albin Kurti, theksoi se Ushtria Çlirimtare e Kosovës nuk mund të jetë subjekt gjykimi, duke konfirmuar njëkohësisht mbështetjen e subjektit të tij për ndryshimet e propozuara. Ai adresoi padrejtësitë që, sipas perspektivës së tij, shoqërojnë arkitekturën dhe funksionimin e deritanishëm të kësaj gjykate ndërkombëtare. Ky qëndrim nuk është risi në skenën politike, pasi Lëvizja Vetëvendosje e ka kundërshtuar themelimin e Speciales qysh në hapat e parë, duke e cilësuar atë si një formë drejtësie selektive dhe të imponuar nga jashtë. Pikërisht ky qëndrim historik e bën edhe më imperative pyetjen se pse, krahas kritikave ndaj Gjykatës Speciale, e njëjta energji politike nuk investohet për të kërkuar zbardhjen e vrasjeve politike të bashkatdhetarëve. Në këtë tryezë diskutimi mungoi theksi te një nga pyetjet më jetike për shoqërinë: Çfarë planifikon të ndërmarrë shteti për të hedhur dritë mbi këto krime të kaluara? Cila do të jetë qasja ndaj fatit të veprimtarëve dhe personaliteteve të lidhura me lëvizjen e Ibrahim Rugovës? Sigurisht, kjo nuk nënkupton se partia në pushtet mbart fajësi direkte për ato akte kriminale. Por subjekti politik që udhëheq Qeverinë mbart një përgjegjësi të padiskutueshme institucionale për të mos i anashkaluar ato sikur të mos kenë ndodhur kurrë. Parimi i drejtësisë nuk lejon standarde të dyfishta. Nëse politika shoqërore dhe parlamentare mobilizohet me kaq shpejtësi për të lehtësuar pozitën e të dënuarve në Hagë, është plotësisht e natyrshme të shtrohet pyetja se ku është ky mobilizim për viktimat e vrasjeve politike. Pse mungon një nismë e ngjashme e fuqishme nga ana e ligjvënësve për t'i dhënë fund këtij misteri? Pse familjet e tyre detyrohen të presin me dekada të tëra në ankth? Një shtet i mirëfilltë dhe demokratik nuk guxon kurrë të bëjë dallime mes viktimave në bazë të përkatësisë së tyre politike. Nuk mund të ketë kategori viktimash për të cilat ngrihet e gjithë aparatura shtetërore dhe kategori të tjera që lihen në harresë të plotë institucionale.