Reagimi i shoqërisë civile: Amnesty International t'i përfshijë krimet e forcave serbe në deklaratën për Hagën

Një grup organizatash të shoqërisë civile i janë drejtuar me një letër zyrtare organizatës ndërkombëtare Amnesty International, duke i kërkuar sqarime dhe përmirësim të qëndrimit të saj lidhur me vendimin gjyqësor ndaj Hashim Thaçit dhe të tjerëve. Sipas këtyre organizatave, komunikata e deritanishme nuk ofron pasqyrën e plotë dhe reale të kontekstit historik dhe të vuajtjeve të viktimave të luftës në Kosovë. Në shkresën e tyre, përfaqësuesit e shoqërisë civile theksojnë nevojën urgjente që në deklarata të tilla të përmenden qartësisht krimet e kryera nga forcat serbe, si dhe domosdoshmëria e vënies para përgjegjësisë të autorëve të tyre. Kjo, sipas tyre, bëhet e domosdoshme që edhe qytetarët apo lexuesit e huaj që nuk kanë njohuri të detajuara rreth konfliktit të mund të krijojnë një tablo të saktë të asaj që ka ndodhur realisht në terren. “Ne, organizatat e shoqërisë civile të Kosovës të inkuadruara në këtë nismë, po ju drejtohemi për të shprehur shqetësimin tonë të thellë rreth formës se si është ndërtuar deklarata e Amnesty International e datës 16 shtator 2026, e cila i referohet aktgjykimit të shkallës së parë kundër Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit”, thuhet ndër të tjera në letër. Organizatat shtojnë se shqetësimi kryesor lidhet me përdorimin e frazës se vendimet “u japin shpresë mijëra viktimave të luftës në Kosovë”, e cila pasohet vetëm nga detaje që i përkasin procesit gjyqësor ndaj katër të akuzuarve. Edhe pse përmenden vuajtjet e përgjithshme të popullsisë, mungon çdo lloj referencë apo kontekst për dhunën dhe krimet e ushtruara nga regjistri ushtarak dhe policor serb, duke krijuar kështu një rrëfim të mangët dhe të njëanshëm të historisë. Megjithëse pranohet se çdo vendim gjyqësor mund të ndikojë moralisht te viktimat që kërkojnë drejtësi, nënshkruesit e letrës vlerësojnë se duhet të ketë një ndarje të qartë midis shpresës universale për drejtësi dhe përgjegjësisë penale individuale që shqyrtohet në raste specifike. Pa këtë ndarje, ekziston rreziku që audienca ndërkombëtare t'i lidhë gabimisht të gjitha viktimat e luftës në Kosovë vetëm me akuzat e trajtuara në këtë proces të veçantë. Sipas shoqërisë civile, paraqitja e shifrave statistikore të veprave penale në pjesën e prapavijës nuk mjafton për të korrigjuar këtë boshllëk. Ato shifra pasqyrojnë vetëm përmasat e lëndës gjyqësore, por nuk shpjegojnë dimensionin e gjerë të viktimizimit gjatë luftës dhe as nuk bëjnë dallimin e duhur mes palëve përgjegjëse. As referencat ndaj lirimeve nga akuzat për krime kundër njerëzimit apo mundësisë së ankimit nuk adresojnë mungesën e kontekstit të gjerë historik. Në mbështetje të këtij argumenti, në letër përmenden të dhënat e databazës Kosovo Memory Center, të përpiluar bashkërisht nga Qendra për E Drejtësi Humanitare dhe homologu i saj në Kosovë, të cilat deri më 7 nëntor 2014 kishin regjistruar gjithsej 13,517 persona të vrarë ose të zhdukur gjatë periudhës 1 janar 1998 – 31 dhjetor 2000, duke përfshirë 10,792 shqiptarë, 2,197 serbë dhe 528 pjesëtarë të komuniteteve romë, boshnjakë e të tjerë, pa bërë dallim mes civilëve dhe luftëtarëve. Në veçanti, të dhënat e të njëjtave qendra dëshmojnë se forcat serbe ekzekutuan 6,872 civilë shqiptarë vetëm në periudhën mes 20 marsit dhe 14 qershorit 1999. Kjo shifër tragjike mbetet një element i pazëvendësueshëm për çdo diskutim mbi viktimat e luftës dhe thirrjet e vazhdueshme për vënien e drejtësisë në vend. Edhe dy dekada e gjysmë pas konfliktit, mungesa e ndjekjes penale të komandantëve të lartë të ushtrisë dhe policisë serbe për këto operacione mbetet një plagë e hapur për shoqërinë në Kosovë.