Zgjerimi i Bashkimit Evropian: Shqipëria dhe Mali i Zi udhëheqin garën, paralajmërime të qarta për Serbinë

Procesi i zgjerimit të Bashkimit Evropian po kalon në një fazë krejtësisht të re dhe dinamike, ku gjatë këtij viti janë shënuar më shumë arritje sesa në një çerek shekulli. Kështu ka deklaruar Komisionerja e BE-së për Zgjerimin, Marta Kos, në një intervistë dhënë për gazetën italiane ”Corriere della sera”, pak ditë para se të prezantojë zyrtarisht më 6 tetor në Strasburg propozimin për rishikimin e kësaj politike. Duke skicuar një hartë të vendeve që synojnë anëtarësimin, ajo theksoi se në krye të këtij rrugëtimi qëndrojnë Shqipëria dhe Mali i Zi, të ndjekura hap pas hapi nga Ukraina dhe Moldavia. Në grupin e ndërmjetëm ndodhen Kosova, Bosnja dhe Hercegovina dhe Maqedonia e Veriut, ku negociatat ende nuk kanë nisur zyrtarisht, ndërsa në një pozicion tjetër vlerësohet rasti i Serbisë. Kos vuri në dukje se dritarja aktuale e mundësive nuk do të jetë e përjetshme dhe se dinamikat rajonale e gjeopolitike mbeten vendimtare. Sipas saj, faktori kohë është tejet i rëndësishëm në rrafshin gjeopolitik, pasi Evropa nuk mund të lejojë boshllëqe në fqinjësinë e saj, sidomos nën presionin e luftës ruse, jostabilitetit në Ballkanin Perëndimor dhe konkurrencës globale, përfshirë Kinën. Megjithatë, ajo këmbënguli se paralelisht funksionon edhe parimi i merituar dhe i reformave të brendshme që çdo vend pretendent duhet t'i zbatojë me rigorozitet. Lidhur me ritmet konkrete, komisionerja evropiane bëri të ditur se Mali i Zi i ka të gjitha mundësitë që t'i përmbushë të gjitha kushtet deri në fund të këtij viti ose në hyrje të vitit të ardhshëm. Sa i takon Ukrainës, ajo hodhi poshtë afatin e vendosur nga presidenti Volodymyr Zelensky për anëtarësim më 1 janar 2027, duke nënvizuar se kalendari i integrimit diktohet ekskluzivisht nga meritokracia. ”Kjo datë nuk është e realizueshme”, u shpreh ajo, duke shtuar se konflikti i armatosur ka transformuar gjeopolitikën kontinentale dhe e ka kthyer zgjerimin në prioritet absolut. Kos garantoi se nuk do të ketë asnjë lëshim standardesh apo privilegj të pamerituar, ndërsa shprehu angazhimin e BE-së për të mbështetur Ukrainën në këtë betejë ekzistenciale dhe synimin që deri në mbyllje të vitit të hapen sa më shumë grupe kapitujsh. Në arenën e sfidave të brendshme, ajo renditi katër temat kryesore që kërkojnë vëmendjen e liderëve evropianë: ndikimin e zgjerimit te shtetet anëtare ekzistuese, domosdoshmërinë e reformave strukturore të BE-së, mekanizmat mbrojtës për sundimin e ligjit pas anëtarësimit, si dhe modalitetet e një integrimi të përshkallëzuar. Megjithatë, ajo qartësoi se ky integrim i fazuar nuk përbën kurrsesi një zëvendësim për anëtarësimin e plotë, por shërben vetëm si një urë ndihmëse për shtetet që po punojnë drejt anëtarësimit por kërkojnë më shumë kohë. Në lidhje me Serbinë, zyrtarja e lartë e BE-së e cilësoi vendin si kyç për ekuilibrat në Ballkan, por nuk i kurseu kritikat e ashpra ndaj glorifikimit të kriminelëve të luftës, mohimit të gjenocidit dhe revizionizmit historik, duke përmendur rastin e funeralit të Ratko Mladiçit. Ajo kërkoi nga autoritetet serbe prova konkrete dhe jo thjesht deklarata retorike përkushtimi ndaj vlerave evropiane. Në fund, duke vlerësuar angazhimin e Shqipërisë dhe vendeve të rajonit, komisionerja rreshtoi rolin e rëndësishëm të Italisë dhe kontributin e saj përmes grupit të Miqve të Ballkanit Perëndimor, duke e cilësuar Romën si një mbështetëse kyçe të procesit të zgjerimit që nga themelet e bllokut.