Vizioni i ri i zgjerimit të BE-së: Marta Kos flet për integrimin e pjesshëm dhe sfidat e Ballkanit Perëndimor

Një ndër pikat kyçe të diskutimit në takimin e ministrave të Jashtëm, në kuadër të Procesit të Berlinit, është dokumenti më i fundit i Komisionit Evropian që sjell idenë e anëtarësimit gradual për shtetet në proces integrimi. Çfarë sjell realisht kjo qasje e re në planin praktik dhe çfarë përfitimesh do të kenë qytetarët e këtyre vendeve? Duke folur për këtë çështje, Marta Kos theksoi se integrimi i përshpejtuar dhe i shkallëzuar po fiton gjithnjë e më shumë rëndësi mes shteteve anëtare të Bashkimit Evropian. Sipas saj, metodologjia tradicionale e mbështetur te meritat kërkon kohë, por realiteti aktual gjeopolitik tregon qartë se koha nuk është gjithmonë një luks i disponueshëm. Për të siguruar një Evropë të qëndrueshme dhe të bazuar në parimet evropiane, Kos shpjegoi se përmes rishikimit para-anëtarësimit – rezultatet e të cilit u publikuan më 6 tetor dhe u trajtuan në samit – synohet të identifikohen fushat ku vendeve kandidate që kanë nevojë për afate më të gjata mund t'u jepet "më shumë Evropë" që para anëtarësimit zyrtar. Ajo nënvizoi se kjo mekanikë nuk përbën aspak një alternativë ndaj anëtarësimit të plotë. Është thjesht një mundësi që shtetet kandidate, të cilat përmbushin standardet në sektorë të veçantë, të shijojnë frytet e një integrimi të pjesshëm përpara se të bëhen anëtare me të drejta të plota. Si shembull u përmend marrëveshja CEPA, e cila tashmë përfshin Ukrainën, Moldavinë dhe vendet e Ballkanit Perëndimor, ndërsa paralajmëroi se shumë shpejt këtyre të fundit do t'u mundësohen edhe përfitimet e shërbimit të roaming-ut. Këto dëshmojnë se ka hapësira të gjera bashkëpunimi që zakonisht rezervohen vetëm për vendet anëtare. Sa i përket Malit të Zi, i cili kryeson garën e zgjerimit, Kos u shpreh tejet optimiste duke theksuar se ky shtet ndodhet tashmë në fazën përfundimtare të rrugës evropiane. Rrjedhimisht, parimet e integrimit gradual nuk do të kenë të njëjtën peshë si për vendet e tjera, pasi Podgorica është në një pozicion mjaft komod dhe negociatat mund të mbyllen shpejt. Ajo shtoi se Traktati i Anëtarësimit po përgatitet dhe paketa financiare është gati, duke lënë të kuptohet se nëse gjithçka ecën sipas parashikimeve, Mali i Zi mund të anëtarësohet në BE deri në vitin 2028. Lidhur me Serbinë dhe zgjedhjet e ardhshme atje, Komisioni Evropian pret angazhim të sinqertë ndaj vlerave evropiane, demokratizim, sundim të ligjit, gjyqësor të pavarur dhe luftë të pakompromis ndaj korrupsionit. Zgjedhjet do të shërbejnë si një katalizator që do të përcaktojë trajektoren e ardhshme të vendit. Kos rikonfirmoi se vendi e ka derën e hapur në BE dhe ajo është e vendosur të ndihmojë, por theksoi domosdoshmërinë e arritjes së rezultateve konkrete, të cilat kanë munguar vitet e fundit. Në lidhje me Bosnjën dhe Hercegovinën dhe zhvillimet e saj zgjedhore, ajo shprehu urimin që proceset të ecin përpara.