Muri juridik dhe ndërkombëtar: Pse ndryshimi i Ligjit për Gjykatën Speciale paraqet sfidë të madhe për Kosovën

Në Kosovë janë intensifikuar përpjekjet politike për të amendamentuar ligjin mbi të cilin Kuvendi themeloi para një dekade institucionin gjyqësor në Hagë – gjykatë e cila në shkallë të parë shpalli fajtorë për krime lufte katër ish-krerë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK). Megjithatë, njohësit e fushës juridike paralajmërojnë se materializimi i këtij synimi mbart sfida shumë më të mëdha nga sa duket në pamje të parë. Iniciativa për ndryshimin e kornizës ligjore të Dhomave të Specializuara të Kosovës, të cilat gëzojnë mbështetjen e plotë të Bashkimit Evropian, po i nënshtrohet analizës nga zyra juridike e kryeministrit Albin Kurti. Para se ky propozim, i ndërmarrë nga Partia Demokratike e Kosovës (PDK) si subjekti kryesor opozitar, të vijë për shqyrtim dhe votim në Kuvendin e Kosovës, ai domosdoshmërisht duhet të marrë dritën jeshile nga Qeveria dhe të kalojë filtrat e komisioneve parlamentare. Edhe pse kalimi i këtyre shkallëve procedurale mund të jetë i arritshëm, modalitetet e realizimit të këtyre ndryshimeve dhe pasojat e mundshme juridike që ato mund të sjellin janë elementet që e bëjnë këtë proces jashtëzakonisht të ndërlikuar. Zotimet ndërkombëtare dhe letërkëmbimi Deputetët e Kuvendit të Kosovës gëzojnë legjitimitetin dhe autoritetin kushtetues për të iniciuar ndryshime ligjore, por paraprakisht ata duhet të garantojnë se veprimet e tyre nuk bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të vendit, vlerëson Ehat Miftaraj, drejtor i Institutit të Kosovës për Drejtësi (IKD). Duke folur mbi këtë çështje, Miftaraj thekson se çfarëdo ndërhyrje ligjore nuk guxon në asnjë mënyrë të cënojë obligimet që Kosova ka marrë përsipër përmes Nenit 162 të Kushtetutës, duke mos lejuar që plotësim-ndryshimet të jenë në kundërshtim me traktatet ndërkombëtare të shtetit. Themeli i krijimit të Gjykatës Speciale daton nga prilli i vitit 2014, përmes një shkëmbimi letrash ndërmjet presidentes së atëhershme të Kosovës, Atifete Jahjaga, dhe Përfaqësueses së Lartë të BE-së, Catherine Ashton. Në kuadër të këtyre zotimeve institucionale, Kosova u pajtua që të konsultojë ngushtësisht Bashkimin Evropian për çdo nismë legjislative që mund të ndikojë qoftë në mandatin e gjykatës, qoftë në procedurat penale që rrjedhin nga hetimet e Task-Forcës Speciale Hetuese (SITF). Po ashtu, Prishtina zyrtare mori përgjegjësinë që të garantojë vazhdimësinë e pandërprerë të punës së Dhomave të Specializuara dhe Zyrës së Prokurorit të Specializuar deri në përmbylljen përfundimtare të të gjitha hetimeve dhe proceseve gjyqësore. Sipas Miftarajt, që këto ndryshime të kenë peshë dhe të jenë të zbatueshme në terren, Kosova është e detyruar të koordinohet ngushtë me fuqitë kryesore të Këshillit të BE-së dhe me Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Deri më tani, ambasadat e vendeve të BE-së në Kosovë kanë zgjedhur të mos përgjigjen rreth kësaj nisme të re. Vendet e QUINT-it dhe Departamenti amerikan i Shtetit kanë mbetur pa dhënë komente publike për këtë zhvillim. Megjithatë, Ambasada gjermane ka ritheksuar mbështetjen e palëkundur për misionin e gjykatës dhe kontributin e saj në konsolidimin e shtetit të së drejtës. Nga ana e tij, Bashkimi Evropian ka vijuar të nënvizojë rëndësinë jetike që ka këtë institucion për llogaridhënien dhe vendosjen e drejtësisë për viktimat dhe familjet e tyre nga të gjitha komunitetet në Kosovë. Në krahun tjetër, as opozita përmes PDK-së dhe as ekzekutivi nuk kanë bërë publike nëse i kanë paraprirë këtij propozimi me konsultime formale me shtetet e BE-së apo me vetë Dhomat e Specializuara. I pyetur lidhur me këtë temë, kryeministri Albin Kurti deklaroi më 30 shtator se kabineti i jo qeveritar e ka pranuar dokumentin dhe po e analizon atë me kujdes, duke paralajmëruar se përgjigjja institucionale drejtuar Kuvendit do të jepet gjatë ditëve në vijim.