Çfarë ndodh me Kosovën nëse Shqipëria dhe Mali i Zi bëhen pjesë e Bashkimit Evropian?

Skenari ku kufijtë e jashtëm të Bashkimit Evropian (BE) shtrihen deri në pikat kufitare të Kosovës me Shqipërinë dhe Malin e Zi po shndërrohet në një mundësi gjithnjë e më reale për vitet e ardhshme. Kjo dinamikë po merr formë konkrete falë hapave përpara që dy shtetet fqinje po hedhin drejt anëtarësimit, në një kohë kur Kosova vazhdon të përballet me ngecje në këtë proces. Mali i Zi ka arritur të mbyllë përkohësisht 23 nga 33 kapitujt e bisedimeve, ndërsa Komisioni Evropian parashikon mbylljen e të gjithëve deri në përmbyllje të vitit 2026. Nga ana tjetër, Shqipëria ka përmbyllur 4 nga 33 kapitujt, ka çelur grup-kapitullin e fundit dhe synon finalizimin e negociatave brenda vitit 2027. Në kontrast me këtë ecuri, Kosova ka dorëzuar aplikimin për anëtarësim në BE më 15 dhjetor 2022 dhe vijon të presë marrjen e statusit si vend kandidat. Vlerësimet e fundit nga Komisioni Evropian dëshmojnë një ngecje të reformave vendase, e cila lidhet ngushtë me bllokadën e gjatë institucionale. Kjo krizë u shënua nga vështirësitë në ngritjen e Kuvendit dhe krijimin e organeve qeverisëse, periudhë gjatë së cilës vendi kaloi nëpër tri cikle të zgjedhjeve parlamentare brenda vetëm një viti. Ekspertët e fushës së integrimeve, ekonomisë dhe sigurisë theksojnë se autoritetet në Kosovë duhet të bëhen gati për mundësinë reale të anëtarësimit të Malit të Zi dhe Shqipërisë në bllokun evropian. Sipas tyre, këto ndryshime gjeopolitike mund të sjellin rregulla të reja në lëvizjen e mallrave dhe qytetarëve, të hapin sfida dhe mundësi të reja për sipërmarrjet vendase, si dhe të transformojnë dinamikën e bashkëpunimit rajonal në aspektin e sigurisë. Hendeku rajonal në integrim dhe siguri Avancimi i Shqipërisë dhe Malit të Zi drejt BE-së rrezikon të thellojë ndarjen politike të Kosovës nga fqinjët e saj, duke prodhuar gjithashtu divergjenca në mekanizmat rajonalë të sigurisë. Tefta Kelmendi, hulumtuese në institutin evropian Jacques Delors, vëren se Kosova tashmë ka mbetur mbrapa shteteve të rajonit, si pasojë e ngërçit politik dhe ngecjes në bisedimet me Serbinë. “Duke pasur parasysh përparimin e shteteve fqinje në katër vitet e fundit dhe, në krahasim me to, stagnimin e Kosovës si pasojë e krizës politike në vend dhe mungesës së avancimit në dialogun me Serbinë, e cila ka ndikuar si në procesin e integrimit evropian, ashtu edhe në marrëdhëniet diplomatike me institucionet dhe shtetet anëtare të BE-së, është krijuar një distancë e konsiderueshme që do të jetë e vështirë të kapërcehet në të ardhmen e afërt”, shprehet Kelmendi. Sipas saj, nëse fqinjët perëndimorë bëhen anëtarë të BE-së brenda një afati katërvjeçar, Kosova do të ndiejë një trysni më të madhe të brendshme për të shpejtuar hapat drejt integrimit. Megjithatë, ky proces mund të shërbejë edhe si katalizator pozitiv, duke rikthyer besimin e qytetarëve dhe klasës politike tek e ardhmja evropiane. Ajo sugjeron se Prishtina duhet të përqendrohet te përshpejtimi i reformave shtëpiake, me theks të veçantë te shteti i së drejtës dhe diplomacia, si dhe tek eliminimi i barrierave politike në rrugën drejt Bashkimit Evropian. “Një qasje e mençur strategjike do të ishte që Kosova të angazhohet sa më parë dhe intensivisht në heqjen e pengesave politike ndaj avancimit të saj në procesin e integrimit, përfshirë çështjen e mosnjohjes nga pesë shtetet anëtare të BE-së që do të mundësonte debllokimin e kandidaturës në Këshillin e Evropës”, shton ajo. Kelmendi përfshirjen e diplomacisë kosovare në kontakte më intensive me kryeqytetet evropiane dhe institucionet e BE-së e shikon si çelës për zhbllokimin e statusit, duke e shoqëruar këtë me reformat e nevojshme të brendshme.