Valë hetimesh ndaj zyrtarëve të lartë: A po cenohet besimi te shteti apo po bie miti i pandëshkueshmërisë?

Më 22 shtator, drejtorja e Shërbimit Informativ të Shtetit, Vlora Hyseni, po merrte pjesë në një konferencë ndërkombëtare të drejtuesve të inteligjencës në Baku të Azerbajxhanit. Ndërkohë, në Tiranë, Gjykata e Posaçme i kishte caktuar asaj masën e sigurisë arrest shtëpie dhe pezullim nga detyra, nën akuzat për përkrahje të autorit të krimit dhe nxjerrje të sekretit hetimor. Përballë këtyre zhvillimeve që ngritën pikëpyetje mbi sigurinë kombëtare, presidenti Bajram Begaj thirri më 28.09.2026 Këshillin e Sigurisë Kombëtare. Gjatë kësaj mbledhjeje u theksua nevoja që hetimet e drejtësisë të ecin të pavarura dhe të respektohen nga të gjithë, duke bërë thirrje që çështjet individuale të mos shkaktojnë krizë besimi ndaj shtetit dhe institucioneve të sigurisë. Megjithatë, rasti i ish-drejtueses së SHISH-it nuk përbën përjashtim në panoramën aktuale politike dhe institucionale. Ish-presidenti Ilir Meta ka kaluar afro dy vjet prapa grilave, ndërsa ish-kryeministri Sali Berisha po ballafaqohet me procese gjyqësore. Kryetari i Bashkisë së Tiranës, Erjon Veliaj, ndodhet në paraburgim prej muajve të parë të vitit 2025. Për më tepër, procedime penale janë hapur edhe ndaj dy ish-zëvendëskryeministrave të qeverive të drejtuara nga Rama, Arben Ahmetaj dhe Belinda Balluku, pa lënë pas dore drejtuesit e AKSHI-t, ministra e funksionarë të tjerë të lartë. Për një kohë të gjatë, abuzimet në nivelet e larta të pushtetit mbetën pa u prekur nga ligji. Për këtë arsye, një nga pritshmëritë kryesore të reformës në drejtësi të nisur në vitin 2016 ishte pikërisht thyerja e murit të pandëshkueshmërisë për politikanët dhe zyrtarët e fuqishëm. Politologu dhe drejtori ekzekutiv i Institutit të Studimeve Politike, Afrim Krasniqi, vë në dukje se vëmendja e institucioneve të reja u orientua drejt korrupsionit të nivelit të lartë dhe çështjeve me bujë të madhë, në një kohë kur dikur ekzistonin individë që vepronin mbi ligjin. Ndonëse rezultatet nuk u shfaqën menjëherë për shkak të kohës së nevojshme për ngritjen e strukturave dhe vështirësive në shqyrtimin e dosjeve të kaluara, ndryshimi sot është rrënjësor. Avokati dhe drejtori ekzekutiv i organizatës Res Publica, Dorian Matlija, shpjegon se numri i lartë i zyrtarëve nën hetim nuk tregon domosdoshmërisht rritje të korrupsionit, por dëshmon një përgjigje krejtësisht ndryshe nga ana institucionale. Sipas tij, SPAK funksionon si një ent i specializuar, i pavarur dhe me mbështetje ndërkombëtare, i cili ka demonstruar vullnetin e duhur për të përmbysur mitin e paprekshmërisë. Megjithatë, vënia para përgjegjësisë e zyrtarëve përbën vetëm fazën e pasojës, e cila vjen pasi shkelja penale tashmë është kryer. Këtu sipas avokatit Matlija shfaqet edhe dobësia më e madhe, pasi mekanizmat për të ndalur korrupsionin në kohë rezultojnë më pak efektivë se ndëshkimi i tij. Parandalimi kërkon kontroll efikas administrativ, auditime të rrepta, transparencë në konfliktin e interesit dhe verifikim të saktë të pasurisë, fusha ku instrumentet ekzistuese shpesh kanë dështuar. Një qasje e ngjashme pasqyrohet edhe në raportin e Komisionit Evropian për vitin 2025 mbi Shqipërinë. Edhe pse Brukseli konfirmon se SPAK ka shënuar përparim të dukshëm në goditjen e korrupsionit elitar, nga ana tjetër theksohet se ky fenomen vijon të mbetet i përhapur, ndërsa masat parandaluese vazhdojnë të kenë ndikim të kufizuar.