Sot mbahen zgjedhjet në Luginë: Vota e shqiptarëve dhe tri provat kyçe për pushtetin e ri në Beograd

Prej disa javësh, zhvillimet politike në Ballkan po dominohen nga diskutimet rreth skenarit të Serbisë pas epokës Vuçiq. Suksesi i Listës Studentore dhe rënia e forcës politike që drejtoi shtetin për më shumë se një dekadë kanë gjeneruar optimizëm në Bruksel, krahas pritjeve të matura në Prishtinë. Megjithatë, fokusi nuk duhet të jetë vetëm te mesazhet e reja që përcjellin fytyrat e reja në Beograd, por sidomos te veprimet e tyre konkrete. Sinjalin e parë në këtë drejtim e japin sot shqiptarët e Luginës, ndërsa hapat e radhës mbeten në dorë të qendrës në Beograd. Në procesin e sotëm zgjedhor, gjithsej 37.759 qytetarë të regjistruar në komunat Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë do të zgjedhin 29 anëtarët e rinj të Këshillit Kombëtar Shqiptar. Në këtë garë marrin pjesë katër lista me gjithsej 107 kandidatë. Ky Këshill përfaqëson autoritetin kryesor vendimmarrës për çështjet e arsimit në gjuhën shqipe, kulturës, informimit dhe përdorimit zyrtar të gjuhës amtare. Për një komunitet që gëzon hapësirë të kufizuar pushteti brenda institucioneve shtetërore serbe, ky është mekanizmi më i prekshëm i vetëqeverisjes, prandaj pjesëmarrja sot nuk përbën thjesht një garë partiake, por një domosdoshmëri për mbijetesë. Implikimet politike të kësaj situate janë reflektuar tashmë në praktikë. Gjatë zgjedhjeve parlamentare të 25 tetorit, Koalicioni Shqiptar arriti të sigurojë dy mandate. Sipas deklaratave të zyrtarëve lokalë, të paktën dy mandate të tjera u humbën si pasojë e fshirjes së adresave të votuesve nga listat zyrtare. Ky fenomen nuk përbën një rastësi, por një formë të spastrimit administrativ të orkestruar përmes dokumenteve dhe burokracisë, e cila, ndryshe nga veprimet ushtarake, shfaqet më e padukshme dhe më e lehtë për t'u mohuar zyrtarisht. Barrën më të rëndë të kësaj situate e mbajnë familjet që jetojnë dhe veprojnë për periudha të caktuara të vitit në Gjermani, Zvicër apo shtete të tjera evropiane. Kjo diasporë, e cila mbështet ekonomikisht Luginën përmes dërgesave financiare, është pikërisht grupi më i rrezikuar nga pasivizimi i adresave, çka e shndërron atë në palë direkte në këtë proces dhe jo thjesht në vëzhguese. Votuesit në vendlindje kanë mundësinë ta dëshmojnë këtë angazhim përmes votës së sotme, ndërsa nesër secili prej tyre do të ketë detyrimin të ngrejë zërin në kryeqendrat evropiane si Berlini, Berna dhe Brukseli. Një pjesëmarrje e ulët e qytetarëve do t'i siguronte Beogradit argumentin e dëshiruar se komuniteti shqiptar po shduket në mënyrë natyrore dhe se masat e pasivizimit thjesht pasqyrojnë gjendjen reale në terren. Në krahun tjetër, një dalje masive në votime e demonton këtë narrativë, duke i dhënë Këshillit legjitimitet të pakontestueshëm dhe duke e bërë më të vështirë shpërfilljen e kërkesave të tij legjitime. Pavarësisht rëndësisë së saj, vota e sotme nuk e zgjidh e vetme problemin, por ia adreson sërish përgjegjësinë Beogradit. Qeveria e re e Serbisë duhet të vlerësohet bazuar në një platformë të qartë kriteresh dhe jo vetëm përmes deklaratave publike, duke u ballafaquar me tri teste vendimtare. Testi i parë lidhet drejtpërdrejt me procesin e pasivizimit, praktikë e cila duhet të ndërpritet menjëherë. Autoritetet serbe duhet të bëjnë publik numrin e saktë të qytetarëve të prekur sipas përkatësisë etnike, të rikthejnë adresat e shlyera dhe të lejojnë monitorimin ndërkombëtar të procesit. Deputetët shqiptarë në Kuvendin e Serbisë dhe përbërja e re e Këshillit Kombëtar zotërojnë mjetet institucionale për ta ngritur këtë shqetësim që në seancat e para përmes pyetjeve parlamentare, interpelancave dhe kërkesave për komisione hetimore, të cilat duhet t'i shfrytëzojnë maksimalisht. Testi i dytë ka të bëjë me ngjarjet e Banjskës. Edhe tri vjet pas sulmit të armatosur ku mbeti i vrarë rreshteri Afrim Bunjaku, Milan Radoiçiqi vazhdon të jetë i lirë brenda territorit të Serbisë. Pavarësisht urdhërarraestit ndërkombëtar, ende nuk është ngritur ndonjë aktakuzë zyrtare në Beograd. Europarlamentarët e kanë cilësuar këtë qasje si provën e parë serioze për ekzekutivin e ri, duke theksuar se një qeveri që zotohet për sundimin e ligjit nuk mund të ofrojë strehim për organizatorin e një sulmi të armatosur në një shtet fqinj. Testi i tretë përfshin gjuhën dhe qasjen zyrtare ndaj Kosovës dhe shqiptarëve. Deklaratat me ton nacionalist të shfaqura nga lëvizja studentore serbe në lidhje me Kosovën kërkojnë një distancim të qartë, pasi ndryshimi i vërtetë nuk vlerësohet nga fjalët e fushatës, por nga vendimet institucionale. Në këtë dinamikë, angazhimi dhe roli i Shteteve të Bashkuara të Amerikës mbetet vendimtar, njësoj si në çdo periudhë kyçe të historisë sonë.