Reforma në drejtësi: Ministria përgatit ligjin e ri për zgjerimin e sistemit të probacionit dhe dënimeve alternative

Gjykatat në Maqedoninë e Veriut vijojnë të mos e shfrytëzojnë në masën e duhur sistemin e probacionit, një mekanizëm ky që u jep mundësi personave të dënuar të qëndrojnë të lirë ose në arrest shtëpiak nën mbikëqyrjen e shërbimit përkatës, në vend që të vuajnë dënimin prapa grilave. Edhe pse numri i rasteve aktive brenda këtij sistemi ka shënuar dyfishim brenda dy viteve, duke u rritur nga 604 që ishin në vitin 2024 në 1.248 raste përgjatë vitit 2026, përdorimi i mbikëqyrjes elektronike mbetet ende i kufizuar. Nga Drejtoria për Ekzekutimin e Sanksioneve theksojnë se është e domosdoshme që dënimet alternative të gjejnë një zbatim më të gjerë, duke zvogëluar kështu varësinë nga burgosja efektive. “Deri më tani janë marrë 12 vendime gjyqësore për mbikëqyrje elektronike, prej të cilave katër aktgjykime për shqiptimin e dënimit me burg shtëpiak dhe tetë aktvendime për zëvendësimin e dënimit me burg me burg shtëpiak”, bëjnë të ditur nga Drejtoria për Zbatimin e Sanksioneve. Sipas këtij institucioni, probacioni konsiderohet një opsion shumë më ekonomik krahasuar me mbajtjen e personave në qeli, pasi ndihmon në uljen e numrit të të burgosurve dhe të shpenzimeve buxhetore, duke lehtësuar njëkohësisht procesin e risocializimit të tyre në shoqëri. Megjithatë, pranohet hapur se ky sistem nuk po zhvillohet dhe as nuk po zbatohet në mënyrë të njëtrajtësuar nga gjykatat anembanë rajoneve të vendit. “Më e rëndësishmja është që gjyqtarët të inkurajohen të shqiptojnë më shumë masa alternative në vend të dënimeve efektive me burg, të lejojnë lirime me kusht për periudha më të gjata, si dhe të zbatojnë masa me mbikëqyrje elektronike”, thonë nga Drejtoria për Zbatimin e Sanksioneve. Nevoja urgjente për një përdorim më të gjerë të alternativave ndaj burgimit është ngritur si shqetësim edhe nga Komisioni Evropian. Në raportin e tij për vitin 2026, Brukseli vëren mungesë progresit në ndryshimin e kornizës ligjore për këtë çështje. Nga ana tjetër, Ministria e Drejtësisë bën të ditur se ka finalizuar një propozim-ligj të ri, i cili pritet që shumë shpejt të kalojë në procedurë qeveritare si pjesë e reformave për modernizimin e sistemit ndëshkues dhe përafrimin e tij me standardet evropiane. “Me këtë ligj forcohet roli i Shërbimit të Probacionit, vendosen regjistri elektronik dhe mbikëqyrja elektronike, avancohet vlerësimi i rrezikut në procedurën penale, vendosen standarde më të larta për të drejtat e njeriut dhe trajtimin e barabartë, forcohet mbrojtja e viktimave, veçanërisht në rastet e dhunës në familje dhe dhunës me bazë gjinore”, deklarojnë nga Ministria e Drejtësisë. Nevoja për masa alternative merr një peshë edhe më të madhe për shkak të problemit kronik të mbipopullimit në burgjet vendase. Kushtet në institucionet korrektuese vazhdojnë të jenë shqetësuese, ndërsa të dënuarit përballen me kushte tejet të rënda. Sipas raporteve të Avokatit të Popullit, në burgun e Idrizovës, gjatë vitit 2025, shkalla e mbipopullimit është dyfishuar në raport me periudhën paraprake.