Psikologjia e pushtetit dhe 13 vite sundim: Si u shndërrua arroganca e Edi Ramës në krizë kombëtare

Kur hedh vështrimin nga Shqipëria e sotme, një pyetje e dhimbshme të vjen natyrshëm në mendje: Çfarë ndodhi me vendin për të cilin dikur kishim kaq shumë shpresa se do të kishte një të ardhme të sigurt? Nëse bën një shëtitje në rrugët e kryeqytetit, kontrastuar me mungesën e dukshme të të rinjve, studentëve dhe profesionistëve të rinj, kupton realitetin e hidhur. Familjet që duhet të rrisnin fëmijët e tyre në tokën amë janë zhdukur nga hapësirat publike jo prej dëshirës për t'u larguar, por nga mungesa totale e perspektivës. Ata kanë marrë rrugët e botës drejt destinacioneve ku mund të gjejnë një vend pune të merituar, siguri, dinjitet dhe mbi të gjitha, mundësinë për të planifikuar të nesërmen pa ankthin e mbijetesës. Është zemërthyese të dëshmosh se si një vend kaq bukur i pajisur me pasuri natyrore, histori të lavdishme dhe potencial të jashtëzakonshëm njerëzor, po zbrazet pikërisht nga brezi që do duhet të ndërtonte ditën e nesërme. Dhe pas plot trembëdhjetë vitesh nën drejtimin e Edi Ramës, përgjegjësia mbetet një llogari e hapur që kërkon përgjigje urgjente. Ajo që ngre më shumë shqetësim është fakti se, pavarësisht gremisjes ekonomike, skandaleve të njëpasnjëshme të korrupsionit, shpopullimit masiv dhe humbjes së çdo fije besimi qytetar, kreu i qeverisë vazhdon të shfaqet si i pagabueshëm, gjykimi i të cilit nuk guxon të vihet në pikëpyetje. Sa herë që kërkohet llogaridhënie, faji zhvendoset gjithmonë te dikush tjetër. Kur një zyrtar i lartë shtetëror bie pre e një skandali, kjo etiketohet thjesht si një gabim personal, ndërsa pakënaqësitë e qytetarëve trajtohen me arrogancë, duke i quajtur ata të paaftë për të kuptuar panoramën e madhe. Por një komb nuk mund të drejtohet përmes arrogancës institucionale, fushatave të marrëdhënieve publike dhe alibive të pafundme për dështimet. Në fakt, shqetësimi kryesor nuk qëndron te jetëgjatësia politike e Edi Ramës, por te metamorfoza e pushtetit shtetëror në autoritet absolut personal, thellimi i humnerës mes qeveritarëve dhe qytetarëve të thjeshtë, si dhe dëmet afatgjata që kjo qasje i ka shkaktuar gjithë shoqërisë shqiptare. Për këtë arsye, mënyra se si Rama ushtron pushtetin meriton të analizohet nën lenten e psikologjisë politike, duke u fokusuar te konceptet e kryelartësisë së tejskajshme, narcisizmit malinj dhe qeverisjes autoritare. Pyetja thelbësore sot nuk është më se çfarë premtimesh ka hedhur kjo mazhorancë në erë, por çfarë i kanë sjellë vendit këto trembëdhjetë vite të këtij stili udhëheqjeje. Sjellja publike e kreut të ekzekutivit ngre dilema të mëdha për natyrën e pushtetit politik, sidomos sa i takon shfaqjeve të arrogancës, shmangies së çdo lloj përgjegjësie dhe fajësimit sistematik të palëve të treta. Teoritë e psikologjisë politike shpjegojnë se liderët që qëndrojnë gjatë në poste të larta pësojnë shpesh një shkëputje të dhimbshme nga realiteti i përditshëm i qytetarëve të thjeshtë që ata përfaqësojnë. Edhe pse çdo diagnozë klinike e mirëfilltë kërkon vlerësim profesional, qëndrimet publike të Ramës shfaqin qartësisht tipare që përkojnë me këto modele psikologjike. 1. Sindroma e Hubris-it: Kur pushteti shndërrohet në një privilegj personal Kjo sindromë përdoret për të shpjeguar ndryshimet e sjelljes te individët që mbajnë pushtet të pakufizuar për një kohë të gjatë, duke u karakterizuar nga vetëbesimi i tejskajshëm, madhështia e rreme personale dhe humbja e aftësisë për të reflektuar.