Migrimi si mundësi zhvillimi: Pse debati për punësimin në Kosovë kërkon qasje strategjike

Debati i fundit ndërmjet deputetes së LDK-së, Hykmete Bajrami, dhe kryeministrit Albin Kurti, lidhur me shifrat e punësimit dhe fenomenin e emigracionit, ka sjellë në vëmendje nevojën për një diskurs më të thelluar kombëtar. Përplasja politike rreth këtyre shifrave pasqyron një sfidë komplekse që kërkon trajtim përtej retorikës së zakonshme parlamentare. Në qendër të mospajtimit qëndron pretendimi i qeverisë për krijimin e 85 mijë vendeve të reja të punës, shifër kjo që sfidohet nga deputetja Bajrami, e cila i referohet statistikave për lëshimin e mbi 250 mijë lejeve të qëndrimit për qytetarët e Kosovës në Bashkimin Evropian gjatë periudhës 2020–2025. Sipas të dhënave të Institutit GAP, këto 254 mijë leje qëndrimi përfshijnë kategori të ndryshme si bashkimi familjar, studimet apo punësimi, ndaj interpretimi i tyre si vende pune të humbura në vend është i pasaktë. Megjithatë, edhe shifra e 85 mijë vendeve të reja të punës kërkon një analizë më të kujdesshme, duke marrë parasysh punësimin neto dhe cilësinë e këtyre vendeve. Emigracioni dhe zhvillimi ekonomik nuk janë domosdoshmërisht të papajtueshme. Përvoja e vendeve si Italia, Spanja dhe Portugalia tregon se lëvizja e fuqisë punëtore drejt ekonomive më të zhvilluara mund të shërbejë si një mekanizëm për akumulim kapitali dhe përfitim të ekspertizës, për sa kohë që shoqërohet me politika të mirëfillta industriale dhe investime vendore. Kosova mund të nxjerrë mësime të vlefshme nga këto modele për të shndërruar largimin e qytetarëve në një cikël të migrimit qarkullues. Edhe pas liberalizimit të vizave më 1 janar 2024, i cili lehtësoi lëvizjen në zonën Schengen, qytetarët nuk gëzojnë të drejtën automatike për punësim. Këtu hapet një mundësi për shtetin: negocimi i marrëveshjeve bilaterale me vende si Gjermania, Zvicra apo Austria. Këto marrëveshje për punësim të rregulluar, qoftë sezonal apo afatshkurtër, do t'u mundësonin qytetarëve të punojnë në mënyrë të ligjore, të mbrojtur nga ligjet e punës dhe të kthehen në atdhe me kapital dhe përvojë të shtuar. Sfidë mbetet krijimi i një programi kombëtar që do të inkurajonte rikthimin e këtyre qytetarëve. Përmes kredive zhvillimore, mbështetjes për ndërmarrjet e vogla dhe njohjes së aftësive profesionale të fituara jashtë vendit, qeveria mund të nxisë investimet në sektorë kyç si ndërtimtaria, bujqësia dhe teknologjia. Në këtë mënyrë, emigracioni do të pushojë së qeni vetëm një humbje e burimeve njerëzore dhe do të shndërrohet në një shtyllë për zhvillimin ekonomik të Kosovës.