Mungesa e kadetëve shqiptarë në Akademinë Ushtarake shkakton përplasje politike në Maqedoninë e Veriut

Mungesa e pranimit të ndonjë kadeti shqiptar në Akademinë Ushtarake "Gjeneral Mihailo Apostollski" në Shkup ka riaktualizuar një debat të mprehtë mbi përfaqësimin e komuniteteve. Për këtë situatë, Bashkimi Demokratik për Integrim (BDI) ia hedh fajin koalicionit VLEN dhe ekzekutivit, ndërsa pala tjetër së bashku me dikasterin e mbrojtjes përgjigjen duke ia faturuar këtë gjendje trashëgimisë së qeverisjes së kaluar. Sipas të dhënave të siguruara nga Ministria e Mbrojtjes, në thirrjen publike për 29 pozita të lira u regjistruan gjithsej 99 kandidatë, prej të cilëve 46 arritën të plotësonin kushtet e kërkuara. Përbërja e aplikantëve përfshinte 95 maqedonas, dy shqiptarë, një rom dhe një vlleh. Njëri nga dy pretendentët shqiptarë u tërhoq nga gara, kurse tjetri u pozicionua në vendin e 43-të, duke lënë kështu akademinë pa asnjë përfaqësues shqiptar për këtë vit akademik. Autoritetet përgjegjëse theksuan se njoftimi për konkursin u shpërnda në faqen zyrtare, në rrjetet sociale dhe në një gazetë të përditshme në gjuhën shqipe. Legjislacioni në fuqi përcakton qartë se gjatë përzgjedhjes duhet t'i kushtohet vëmendje përfaqësimit të drejtë dhe adekuat të bashkësive etnike. Duke iu referuar regjistrimit të popullsisë të vitit 2021, shqiptarët zënë 24,3 për qind të banorëve rezidentë. Statistikat e dikasterit të mbrojtjes nga muaji janar i vitit 2025 tregojnë se prania e shqiptarëve në radhët e Ushtrisë arriti në 24,26 për qind. Megjithatë, zëvendësministri Admir Shabani bëri të ditur se në administratën e brendshme të ministrisë kjo përqindje u ul në 17 për qind. Pohimi se ky dështim shënohet për herë të parë prej vitit 1995 vjen ekskluzivisht nga radhët e BDI-së. Edhe pse ministria nuk e ka hedhur poshtë zyrtarisht këtë pretendim, ajo nuk ka ofruar statistika krahasuese për vitet e mëparshme. E njëjta paqartësi ekziston edhe rreth deklaratave të zëvendësministrit Shabani se edhe gjatë kohës kur BDI-ja ishte në pushtet, numri i aplikantëve shqiptarë ka qenë minimal, duke u ndalur zakonisht në një ose dy persona në vit. Në thelb të këtij fenomeni nuk qëndron dështimi i listës së ngushtë, por numri jashtëzakonisht i ulët i interesimit. Nga një popullsi që përbën afro një të katërtën e vendit, u regjistruan vetëm dy aplikime, shifër kjo që përbën rreth dy për qind të totalit. Me një bazë kaq të ngushtë kandidatësh, asnjë normë ligjore për përfaqësim nuk ka kapacitet të prodhojë ndryshim në rezultatin përfundimtar. Kjo nuk e shkarkon nga përgjegjësia institucionin, detyra e të cilit nuk përfundon vetëm me shpalljen e thirrjes në gjuhën shqipe. Një ministri që konstaton se nga një pjesë e konsiderueshme e popullsisë vijnë vetëm dy aplikime, ka për detyrë të hetojë arsyet e këtij fenomeni. Parimi i meritokracisë dhe ai i përfaqësimit proporcional nuk përjashtojnë njëri-tjetrin, por harmonizohen vetëm kur numri i garuesve është mjaftueshëm i lartë. Edhe pse shifrat e përgjithshme tregojnë një paraqitje të kënaqshme të ushtarëve shqiptarë në armatë, Akademia Ushtarake formon korpusin e ardhshëm të oficerëve dhe komandantëve. Një vit pa kadetë të këtij komuniteti mund të duket i parëndësishëm tani, por pasojat e tij do të ndihen pas dy dekadash në nivelet e larta vendimmarrëse, duke e bërë këtë çështje shumë më kritike sesa duket në shikim të parë.