IKD para ligjvënësve: Synimi nuk është shtimi i të dënuarve, por garantimi i zbatimit të vendimeve kushtetuese

Hulumtuesi i lartë i Institutit të Kosovës për Drejtësi (IKD), Naim Jakaj, ka bërë publike analizën e titulluar “Moszbatimi i vendimeve të Gjykatës Kushtetuese”. Dokumenti në fjalë trajton sfidat dhe rastet konkrete kur autoritetet shtetërore kanë shfaqur vonesa, kanë dështuar ose kanë shmangur plotësisht zbatimin e vendimeve të kësaj gjykate. Gjatë fjalës së tij, Jakaj rikujtoi se pavarësisht përcaktimit të qartë të nenit 116 të Kushtetutës, ku theksohet se aktvendimet e Gjykatës Kushtetuese janë përfundimtare dhe të detyrueshme për të gjithë, praktika ka dëshmuar shkelje të vazhdueshme të tyre. Si shembuj konkretë, ai veçoi rastin e 572 punonjësve të Fabrikës së Çelikut në Ferizaj, atë të Fadil Hoxhës bashkë me 59 qytetarë të tjerë nga Prizreni, si dhe disa çështje të tjera që ndërlidhen drejtpërdrejt me punën e Kuvendit të Kosovës. Duke u ndalur te rasti i punëtorëve ferizajas, Jakaj sqaroi se pavarësisht vendimit të dhënë në vitin 2010, ai nuk u vu asnjëherë në jetë, duke detyruar vetë Gjykatën Kushtetuese që në fund të lëshojë një aktvendim për mospërmbarim dhe të njoftojë zyrtarisht Prokurorinë e Shtetit. “Gjykata Kushtetuese mori vendim në vitin 2010, por ai nuk u zbatua. Në fund, vetë Gjykata u detyrua të nxirrte vendim për mospërmbarim dhe ta njoftonte Prokurorinë e Shtetit”, deklaroi ai para të pranishmëve. Sipas tij, ignorimi i këtyre vendimeve nuk cënon vetëm autoritetin e instancës më të lartë kushtetuese, por minon rëndë të drejtat elementare të qytetarëve dhe besimin e tyre në shtetin e së drejtës. “Moszbatimi i vendimeve të Gjykatës Kushtetuese nuk cenon vetëm autoritetin e saj, por prek drejtpërdrejt të drejtat e qytetarëve dhe dobëson besimin e tyre në institucionet e shtetit. Çfarë vlere ka një vendim në favor të një qytetari, nëse ai duhet të presë edhe dhjetë vjet për ta realizuar të drejtën e tij?”, u shpreh hulumtuesi i IKD-së. Një nga mangësitë thelbësore të evidentuara në këtë analizë mbetet mungesa e një përcaktimi të qartë ligjor në Kodin Penal sa i përket përgjegjësisë penale për mosekzekutimin e vendimeve kushtetuese. Jakaj vuri në dukje se ndonëse neni 394 i Kodit Penal sanksionon moszbatimin e vendimeve të zakonshme gjyqësore, ai nuk përfshin shprehimisht edhe ato të Gjykatës Kushtetuese, duke marrë si modele pozitive vendet fqinje si Maqedonia e Veriut dhe Bosnja e Hercegovina, të cilat e kanë rregulluar këtë çështje në mënyrë eksplicite. “Por kur një person ka përgjegjësi për zbatimin e vendimit dhe qëllimisht, pa arsye të justifikueshme, nuk e zbaton atë, atëherë duhet të ketë përgjegjësi të qartë ligjore”, u shpreh ai. Kjo domosdoshmëri ka shtyrë nisjen e Nismës Legjislative Qytetare, e cila synon ndryshimin dhe plotësimin e Kodit Penal të Republikës së Kosovës. Procesi i mbledhjes së nënshkrimeve, i cili zgjati nga 23 korriku deri më 23 tetor, arriti të sigurojë mbështetjen e 12 mijë e 120 qytetarëve, duke u dorëzuar zyrtarisht në Kuvend më 26 tetor. Iniciativa mbështetet në dy shtylla kryesore: vendosjen e përgjegjësisë penale për mosrespektimin e vendimeve të Kushtetueses dhe ndëshkimin penal të keqpërdorimit të fondeve publike për qëllime elektorale. Në përmbyllje, Jakaj theksoi se topografia e kësaj çështjeje tashmë ndodhet në duart e Kuvendit të Kosovës, duke nënvizuar se ambicia kryesore nuk është shtimi i numrit të të dënuarve, por vendosja e një rendi ku vendimet kushtetuese nuk mbeten kurrë më letër e vdekur.