Nga radikalizmi te pushteti absolut: Si u transformuan 14 vjetët e Aleksandar Vuçiqit në krye të Serbisë?

Aleksandar Vuçiq, dikur një bashkëpunëtor i ngushtë i Vojsllav Sheshelit dhe ministër në qeverisjen e Sllobodan Millosheviqit, ndërmori një kthesë të papritur politike gjatë dekadës së fundit. Përmes Partisë Përparimtare Serbe, ai u pozicionua si një partner strategjik i Perëndimit, duke u shkëputur formalisht nga e kaluara e tij radikale. Mirëpo, pas një sundimi që zgjati rreth 15 vjet, peizazhi politik serb ka pësuar ndryshime drastike. Pas dy vitesh presioni popullor dhe kërkesave për zgjedhje të parakohshme, Vuçiqi u largua nga posti i presidentit për t'iu bashkuar garës për kryeministër, në një përpjekje për të rikonfiguruar pushtetin e tij. Dushan Spasojeviq, profesor në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, vë në dukje zhgënjimin e shoqërisë serbe. Sipas tij, ndonëse fillimisht ekzistonte një shpresë se Vuçiqi kishte nxjerrë mësime nga vitet '90, realiteti aktual pasqyron të njëjtat praktika të dëmshme. Spasojeviq evidenton prirjet autoritare, korrupsionin endemik dhe një mori premtimesh të pambajtura si vulën e kësaj dekade. Tragjedia në stacionin hekurudhor të Novi Sadit, ku humbën jetën 16 persona për shkak të shembjes së një strehe, u bë katalizatori i revoltës qytetare. Protestuesit, të prirë nga lëvizjet studentore, kërkuan llogaridhënie, duke e lidhur drejtpërdrejt shembjen me keqmenaxhimin dhe korrupsionin gjatë punimeve të rindërtimit. Ky stanjacion është reflektuar edhe në arenën ndërkombëtare. Raportet e fundit të 'Freedom House' e renditin Serbinë ndër shtetet me rënien më të theksuar të lirive civile. Paralelisht, integrimi evropian i Serbisë ka ndaluar së qeni prioritet, duke e zhvendosur vendin nga pozita e liderit rajonal në fundin e listës së vendeve kandidate. Që nga fundi i vitit 2021, negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian janë ngrirë plotësisht. Arsyet e këtij ngecjeje janë komplekse: nga degradimi i standardeve demokratike, te refuzimi i vazhdueshëm i Beogradit për t'iu bashkuar sanksioneve perëndimore ndaj Rusisë pas pushtimit të Ukrainës. Në një fjalim të datës 27 shtator, Vuçiqi pranoi se ka bërë gabime strategjike dhe taktike gjatë mandatit të tij, ndonëse nuk dha detaje specifike mbi vendimet e gabuara. Analisti Spasojeviq kujton se në fillimet e tij, Vuçiqi shënoi arritje që u vlerësuan nga ndërkombëtarët, siç ishte Marrëveshja e Brukselit e vitit 2013, e cila mbetet gurthemeli i marrëdhënieve mes Serbisë dhe Kosovës. Megjithatë, ai thekson se tendencat autoritare dhe mungesa e vullnetit për reforma të mirëfillta kanë gërryer kapitalin politik të Vuçiqit. Përkundër angazhimeve të ndryshme, përfshirë ato në Uashington në vitin 2020 dhe Marrëveshjen e Ohrit në vitin 2023, procesi i normalizimit me Kosovën vazhdon të jetë i bllokuar. Situata është rënduar edhe më shumë pas sulmit të armatosur në Banjskë, duke shënuar një pikë të ulët në përpjekjet për stabilitet rajonal.