Pasojat gjeopolitike: Si ndikon humbja e Vuçiqit në aleancat e Serbisë me Moskën dhe Pekinin?

Humbja dërrmuese e Aleksandar Vuçiqit në zgjedhjet e fundit ka shkaktuar një valë reagimesh në kryeqytetet e Rusisë dhe Kinës. Ky ndryshim drastik i pushtetit në Serbi shënon largimin e një tjetër partneri kyç për këto dy fuqi në Evropë, duke pasuar lëvizjet e ngjashme politike të ndodhura muaj më parë në Hungari me humbjen e Viktor Orbanit. Ende mbetet e paqartë se çfarë kursi do të ndjekin autoritetet e reja, të cilat vijnë nga radhët e lëvizjes studentore. Për dallim nga ky ndryshim, Vuçiq gjatë 15 viteve të shkuara e kishte bazuar politikën e tij në një mbështetje të fortë ndaj Moskës dhe Pekinit. Sipas Tena Prelec, eksperte e marrëdhënieve ndërkombëtare nga Universiteti i Rijekës, largimi i Vuçiqit nuk nënkupton zhdukjen e menjëhershme të interesave ruse e kineze ose të rrjeteve të sofistikuara të ndikimit që janë ndërtuar ndër vite. Megjithatë, ajo vlerëson se mekanizmat përmes të cilëve këto shtete ushtrojnë presion mbi politikën serbe mund të pësojnë transformim të thellë. Pas zgjedhjeve të 25 tetorit, Serbia gjendet përballë një realiteti të ri. Ndonëse mbetet shtet kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, vendi vazhdon të mbajë lidhje të ngushta me Rusinë dhe Kinën – një trashëgimi e ndërtuar nga Vuçiq gjatë 14 viteve të tij në krye të shtetit, ku ai kultivoi miqësi personale me Vladimir Putinin dhe Xi Jinpingun, duke u dekoruar madje edhe me urdhra për bashkëpunim. Aktualisht, Beogradi zyrtar refuzon të vendosë sanksione ndaj Rusisë për agresionin në Ukrainë, duke sakrifikuar kështu përparimin në rrugën drejt integrimit evropian. Gjithashtu, varësia energjetike është e lartë, pasi mbi 80 për qind e gazit vjen nga Rusia, ndërsa kompania shtetërore e naftës, NIS, mbetet nën pronësinë shumicë ruse dhe nën sanksionet e SHBA-së. Në anën tjetër, Kina është partneri kryesor në infrastrukturë dhe furnizimin me armatim, ndërsa mbështetja e Serbisë për Iniciativën Globale të Sigurisë të Kinës ka ngritur shqetësime serioze në Bruksel. Prelec thekson se ndryshimi thelbësor nuk do të jetë domosdoshmërisht te prishja e marrëdhënieve, por te mënyra e qeverisjes. Ajo vëren se modeli i Vuçiqit bazohej te marrëveshjet e mbyllura në nivelet më të larta politike, të cilat shpesh shmangnin transparencën dhe procedurat ligjore standarde. Nga ana tjetër, Lista Studentore, që korri fitoren bindëse më 25 tetor, nuk ka sinjalizuar ndryshime radikale në politikën e jashtme. Ata kanë deklaruar se nuk do të ketë sanksione ndaj Rusisë, ndërsa do të vijojnë të mbështesin integritetin territorial të Ukrainës. Lidhur me Kinën, ata kanë paralajmëruar vazhdimin e partneritetit, por me një kusht të prerë: respektimin e ligjeve vendore, standardeve mjedisore dhe të drejtave të punëtorëve. Bartësi i kësaj liste, Ilija Sërdanoviq, ka konfirmuar se fokusi i pushtetit të ri do të jetë vendosja e transparencës së plotë në të gjitha projektet e mëdha investuese, duke i dhënë fund praktikave të errëta të së kaluarës.