Tensioni SHBA-Iran pas 8 muajsh: Çfarë po ndodh në terren dhe pse rrezikohet një përshkallëzim i ri?

Përplasja e vazhdueshme mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit nuk ka arritur kurrë një epilog përfundimtar. Dinamika mes Uashingtonit dhe Teheranit vazhdon të përfshijë sulme të ndërsjella, momente pauze dhe rikthim të menjëhershëm te retorika kërcënuese. Aktualisht, frika e një fushate të re bombardimesh po afrohet me shpejtësi drejt datës 4 nëntor, menjëherë pas zgjedhjeve të mesmandatit. Mediat amerikane sugjerojnë se ekziston një mundësi e lartë që Donald Trump të urdhërojë një sulm ushtarak, në një kohë kur republikanët rrezikojnë të dalin të humbur nga kutitë e votimit. Deklaratat e ministrit të Jashtëm Abbas Araghchi, i cili e cilësoi letrën e zëvendëspresidentit JD Vance si një “hap pozitiv”, nuk kanë qenë të mjaftueshme për të ulur tensionet. Ndërsa Trump synon të detyrojë regjimin iranian të dorëzohet, udhëheqja në Teheran shfaqet e përçarë, e pozicionuar rreth figurës së Mojtaba Khameneit, i cili ka treguar aftësi në kundërpërgjigje. Por, pas tetë muajsh armiqësie të hapur, ku ndodhet realisht situata në terren? Të dyja palët i afrohen një konflikti të mundshëm të reja në pozita më të dobësuara. Arsenalet amerikane të raketave përgjuese janë konsumuar ndjeshëm, kurse Irani, megjithëse nuk ka kontroll të plotë mbi Ngushticën e Hormuzit, ruan ende kapacitetet e tij raketore. Kjo ngushticë strategjike, përmes së cilës dikur kalonte një e pesta e furnizimit global me naftë, është shndërruar në peng të një bllokade të dyfishtë, ku heqja e rrethimit amerikan ndaj porteve iraniane mbetet kushti kryesor i Teheranit. Ndërkohë, në Jemen, rebelët Houthi kanë rindezur luftën kundër Arabisë Saudite, duke marrë në shënjestër me armët e tyre një tjetër portë jetësore të naftës bruto: Bab el-Mandeb. Prej tetë muajsh, Republika Islamike ndodhet në gjendje lufte, e drejtuar tashmë nga Mojtaba Khamenei, i cili mori drejtimin pas vrasjes së babait të tij, Aliut, gjatë sulmit izraelito-amerikan të 28 shkurtit. Dje, ajatollahu lëshoi urdhër për “një përgjigje të menjëhershme dhe efektive, pa asnjë kufizim gjeografik” ndaj çdo agresioni të ri, pasi Uashingtoni paralajmëroi shtetet e Gjirit për rrezikun e sulmeve në prag të zgjedhjeve të mesmandatit. Struktura e regjimit është bërë dukshëm më e ashpër dhe radikale. Ahmad Vahidi drejton Trupat e Gardës Revolucionare Islamike (Pasdaran), Hossein Taeb komandon milicinë Basij, ndërsa Mohsen Rezaei dhe Saeed Jalili udhëheqin Këshillin e Lartë të Sigurisë Kombëtare, duke e quajtur tradhti çdo përpjekje drejt dialogut diplomatik. Negociatat me “Djallin e Madh” (Shtetet e Bashkuara) udhëhiqen nga kryetari i Parlamentit Bagher Ghalibaf, një politikan pragmatist, dhe ministri i Jashtëm Abbas Araghchi, pjesë e kabinetit “reformist” të presidentit me kompetenca të kufizuara, Masoud Pezeshkian. Regjimi ka hequr dorë përfundimisht nga “strategjia e durimit”, e cila ishte shtylla kurrizore e epokës së Ali Khameneit dhe i mundësonte mbijetesën përmes tolerimit të goditjeve pa reagim. Sot, Teherani godet pa hezitim bazat amerikane, vendet e rajonit të Gjirit dhe vetë Hormuzin. Përpara shpërthimit të luftës, përmes Ngushticës së Hormuzit kalonin afërsisht njëzet milionë fuçi naftë në ditë, duke përbërë 20% të tregut botëor. Që atëherë, statistikat kanë luhatur nga java në javë. Sipas të dhënave të kompanisë Kpler, në muajin shtator flukset e naftës nga Gjiri patën një rikuperim prej mbi 8 për qind, por në tetor një valë e re sulmesh shkaktoi një rënie drastike, duke zbritur në më pak se tri milionë fuçi brenda një dite të vetme. Kjo pikë kyçe detare masa e bllokuar nga dy anë. Nga njëra anë është vetë regjimi, i cili më 4 mars e shpalli zonën të mbyllur dhe ngriti një autoritet kontrolli për të përcaktuar lëvizjen e anijeve. Ai autorizon vetëm mjetet lundruese të vendeve mike, si Kina dhe India, duke vendosur tarifa kalimi dhe duke mbajtur një listë të zezë. Nga ana tjetër, Shtetet e Bashkuara vijojnë që prej muajit prill të mbajnë nën rrethim portet iraniane me qëllim bllokimin e eksporteve të vendit.